Japonya’da aile ve kişi haliyle ilgili işlerin büyük kısmı ayrı bir mahkemede görülür. Bu mahkemenin adı 家庭裁判所 (katei saibansho) olur; belgelerde çoğu zaman kısaltılmış biçimi 家裁 (kasai) de geçer.
Mahkemenin görevleri
Japon Mahkemeler Kanunu’nun 31/3. maddesi aile mahkemesinin görevlerini üç başlıkta sayar: Aile Davaları Usul Kanunu’ndaki aile işlerinde karar verme ve arabuluculuk, Kişi Hali Davaları Kanunu’ndaki davalarda ilk derece yargılaması ve çocukların koruma işleri. Başka kanunlar da aile mahkemesine ek görevler verebilir. Bu yüzden boşanma, soybağı, evlat edinme ve miras işleri çoğunlukla bu mahkemeden geçer.
Kişi hali davalarında yetki
Japon Kişi Hali Davaları Kanunu’nun 4. maddesine göre kişi hali davaları, ilgili kişilerin genel yetkili mahkemesinin bulunduğu yeri ya da ölmüşlerse ölüm anındaki yeri kapsayan aile mahkemesinin münhasır görevindedir. Boşanma davası bu yüzden bölge mahkemesinde değil aile mahkemesinde açılır. Davanın Japonya’da açılıp açılamayacağı ise ayrı bir sorudur ve kokusai saiban kankatsu sayfasında anlatılır.
İzin veren mahkeme
Japon Medeni Kanunu pek çok aile işlemini aile mahkemesinin iznine bağlar: küçüğün evlat edinilmesi (m.798), çocuğun anne ya da babasının soyadını alması (m.791) ve yetişkin vesayetinin başlaması (m.7) bunlardandır. Mirasın reddi de aile mahkemesine yapılan bir beyanla gerçekleşir (m.938). Bu işlemlerin belgesi bir dava kararı değil, mahkemenin izin ya da kabul kararıdır.
Arabuluculuk ve karar
Aile mahkemesinde işlerin önemli bir kısmı dava yoluyla değil, arabuluculuk ya da dava dışı karar yoluyla çözülür. Arabuluculuk kaji chōtei, dava dışı karar kaji shinpan sayfasında anlatılır. Bir belgenin hangi usulle çıktığı, başlığındaki kelimeden anlaşılır.
Türk hukukunda karşılığı
Karşılığı “aile mahkemesi”dir. Türkiye’de de boşanma ve soybağı gibi davalara aile mahkemeleri bakar. Fark, Japon aile mahkemesinin arabuluculuğu kendi bünyesinde yürütmesi ve pek çok izin işini de karara bağlamasıdır.
Mahkeme adlarının çevirisi
Önerilen karşılık “aile mahkemesi (katei saibansho)”dir; mahkemenin yer adı Latin harfleriyle önce yazılır, örneğin bir şehir adının ardından “Aile Mahkemesi”. 支部 (shibu) “şube”, 書記官 (shokikan) “yazı işleri müdürü” diye çevrilir. Dosya numarası Japonca biçimiyle ve eksiksiz aktarılır.
Sık yapılan yanlış
Katei saibansho’yu “sulh mahkemesi” diye çevirmek, mahkemenin görev alanını Türk okura yanlış gösterir; Japonya’da küçük davalara bakan 簡易裁判所 (kan’i saibansho) ayrı bir mahkeme türüdür. Mahkemenin kişi hali davaları jinji soshō sayfasında anlatılır.