Türk ve Japon eşlerden biri boşanmak istediğinde ilk soru, davanın hangi ülkenin mahkemesinde açılabileceğidir. Japon hukukunda bu sorunun adı 国際裁判管轄 (kokusai saiban kankatsu), yani milletlerarası yetkidir.
Kişi hali davalarında yedi bağlantı
Japon Kişi Hali Davaları Kanunu’nun 3/2. maddesi kişi hali davasının Japon mahkemesinde açılabileceği durumları yedi bentte sayar. Davalının Japonya’da adresi varsa; iki tarafa birden dava açılıyorsa ve birinin adresi Japonya’daysa; karşı taraf ölmüşse ve ölüm anında adresi Japonya’daysa ya da iki taraf da ölmüşse ve birinin ölüm anındaki adresi Japonya’daysa dava Japonya’da açılabilir. Adres yoksa ya da bilinmiyorsa kişinin kaldığı yer esas alınır.
Uyruk ve son ortak adres
Maddenin beşinci bendine göre iki taraf da Japon vatandaşıysa, adresleri nerede olursa olsun dava Japonya’da açılabilir. Altıncı bende göre davacı Japonya’da yaşıyor ve tarafların son ortak adresi Japonya’daysa dava Japonya’da açılabilir. Türkiye’de yaşayan bir Türk ve Japon çift için ise bu bentler çoğu zaman uygulanmaz, çünkü taraflardan biri Türk vatandaşıdır ve ortak adres Türkiye’dedir.
Özel durumlar
Yedinci bent, Japonya’da yaşayan davacının karşı tarafı kayıpsa ya da karşı tarafın yaşadığı ülkede verilmiş aynı konudaki kesinleşmiş karar Japonya’da etkili değilse dava açabileceğini söyler. Bent, Japon mahkemesinde yargılamanın taraflar arasında hakkaniyeti sağlayacağı öteki özel durumları da kapsar. Bu hüküm, iki ülkenin kararlarının birbirini tanımadığı dosyalarda önem kazanır.
Tanımayla bağlantısı
Japon Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 118. maddesine göre yabancı kararın Japonya’da etkili olması için, kanun ya da antlaşmaya göre yabancı mahkemenin yargı yetkisinin tanınması gerekir. Bu yüzden Türk mahkemesinin yetkisi de Japon kurallarıyla sınanır. Tanıma gaikoku hanketsu no shōnin sayfasında anlatılır.
Türk hukukunda karşılığı
Karşılığı “milletlerarası yetki”dir ve Türk hukukunda da Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’da düzenlenir. İki ülkenin kuralları aynı dosyada iki mahkemeyi de yetkili kılabilir. Hangi ülkede dava açılacağı kararı bu yüzden iki hukukun birlikte okunmasını gerektirir.
Yetki kelimelerinin çevirisi
Önerilen karşılıklar: kokusai saiban kankatsu için “milletlerarası yetki”, 管轄 (kankatsu) için “yetki”, 専属管轄 (senzoku kankatsu) için “münhasır yetki”, 普通裁判籍 (futsū saibanseki) için “genel yetkili mahkeme yeri”. Mahkeme gerekçesinde bu kelimeler sık tekrarlanır ve çeviride aynı karşılıkla korunur.
Sık yapılan yanlış
Kankatsu’yu “yargı alanı” ya da “bölge” diye çevirmek, hukuki yetki kavramını coğrafi bir bilgiye indirger. Kişi hali davalarının kendisi jinji soshō sayfasında anlatılır.