Japon hukukunda kişinin aile içindeki hukuki durumunu değiştiren ya da tespit eden davalar ayrı bir kanunla düzenlenir. Bu davaların ortak adı 人事訴訟 (jinji soshō), yani kişi hali davasıdır.
Hangi davalar
Japon Kişi Hali Davaları Kanunu’nun 2. maddesi bu davaları üç grupta sayar. Birinci grupta evliliğin geçersizliği ve iptali, boşanma ve evliliğin var olup olmadığının tespiti; ikinci grupta soybağının reddi, tanıma davası ve anne baba ile çocuk arasındaki soybağının tespiti; üçüncü grupta evlat edinmenin geçersizliği, iptali ve evlatlık ilişkisinin sona erdirilmesi davaları yer alır. Madde, kişi halini kuran ya da tespit eden öteki davaları da bu kapsamda sayar.
Kişi hali davasına bakan mahkeme
Kanunun 4. maddesine göre kişi hali davaları, ilgili kişilerin genel yetkili mahkemesinin bulunduğu yeri ya da ölüm anındaki yeri kapsayan aile mahkemesinin münhasır görevindedir. Bu davaların Japonya’da açılıp açılamayacağı ise kanunun 3/2. maddesine bağlıdır. Milletlerarası yetki kokusai saiban kankatsu sayfasında anlatılır.
Arabuluculuğun önceliği
Japon Aile Davaları Usul Kanunu’nun 257. maddesine göre kişi hali davası açmak isteyen kişi önce aile mahkemesine arabuluculuk başvurusu yapar. Boşanma dışındaki kişi hali konularında taraflar anlaşırsa mahkeme dava açılmadan anlaşmaya denk bir karar verebilir. Dava bu yüzden çoğu zaman arabuluculuk aşamasından sonra açılır.
Sulh ve kabul sınırı
Kişi halini ilgilendiren davalarda tarafların davayı istedikleri gibi sona erdirmesi sınırlıdır. Kanunun 37. maddesi boşanma davası için özel bir istisna getirir ve bu davanın boşanmayla sonuçlanan bir sulh ya da davalının kabulüyle bitmesine izin verir. Boşanmanın bu biçimleri wakai sayfasında anlatılır.
Türk hukukunda karşılığı
Karşılığı Türk okurun “kişi hali davası” ya da “aile hukuku davası” diye bildiği davalardır. Türkiye’de de boşanma, soybağı ve evlat edinme davalarına aile mahkemeleri bakar. Fark, Japonya’da bu davaların tek bir özel usul kanununda toplanmasıdır.
Dava adlarının çevirisi
Önerilen karşılıklar: jinji soshō için “kişi hali davası”, 離婚の訴え (rikon no uttae) için “boşanma davası”, 認知の訴え (ninchi no uttae) için “tanıma davası”, 親子関係不存在確認の訴え (oyako kankei fusonzai kakunin no uttae) için “soybağının bulunmadığının tespiti davası”.
Sık yapılan yanlış
Jinji kelimesi şirket dilinde “personel” anlamına geldiği için jinji soshō’yu “personel davası” ya da “iş davası” diye çevirmek görülen bir yanlıştır. Kelime burada kişinin aile içindeki hukuki durumunu anlatır. Davanın görüldüğü mahkeme katei saibansho sayfasında anlatılır.