Mirasbırakan malvarlığının tamamını vasiyetle başkasına bırakmış olsa bile bazı yakın mirasçılar belirli bir payı isteyebilir. Japon hukukunda bu korunan paya 遺留分 (iryūbun) denir.
Kimlerin saklı payı vardır
Japon Medeni Kanunu’nun 1042. maddesine göre kardeşler dışındaki yasal mirasçıların saklı payı vardır. Eş, çocuklar ve çocuk yoksa anne baba gibi üstsoy bu korumadan yararlanır. Kardeşler yasal mirasçı olsalar bile saklı paya sahip değildir.
Saklı payın oranı
Aynı maddeye göre yalnız üstsoy mirasçıysa saklı pay, hesaba esas alınan malvarlığının üçte biri; öteki durumlarda yarısıdır. Birden çok mirasçı varsa bu oran her mirasçının yasal payıyla çarpılarak kişisel saklı pay bulunur. Hesaba esas malvarlığı, mirasbırakanın ölüm anındaki malvarlığına bazı bağışlar eklenip borçlar düşülerek kanundaki kurallara göre belirlenir.
Talep para alacağıdır
Kanunun 1046. maddesine göre saklı payı zedelenen mirasçı, vasiyet alacaklısından ya da bağış alandan zedelenen miktara karşılık gelen paranın ödenmesini isteyebilir. Mirasçı böylece malın kendisini değil, karşılığını ister. Zedelenen miktarın hesabında mirasçının aldığı bağışlar ve üstlendiği borçlar da dikkate alınır.
Süre sınırı
Kanunun 1048. maddesine göre talep hakkı, saklı pay sahibinin mirasın açıldığını ve payı zedeleyen bağışı ya da vasiyeti öğrendiği günden itibaren bir yıl içinde kullanılmazsa zamanaşımına uğrar. Mirasın açılmasından itibaren on yıl geçtiğinde de hak sona erer. Türkiye’de yaşayan bir mirasçı için bu kısa süre, belgelerin zamanında çevrilmesini önemli kılar.
Türk hukukunda karşılığı
Karşılığı Türk miras hukukundaki “saklı pay”dır. İki hukukta da mirasbırakanın tasarruf özgürlüğü yakın mirasçılar lehine sınırlanır. Hangi mirasçıların saklı paylı olduğu ve oranlar iki hukukta aynı değildir; Japon belgesinde yazan oran Japon hukukunun sonucudur.
Saklı pay kelimelerinin çevirisi
Önerilen karşılıklar: iryūbun için “saklı pay”, 遺留分権利者 (iryūbun kenrisha) için “saklı pay sahibi”, 遺留分侵害額請求 (iryūbun shingaigaku seikyū) için “saklı payın zedelenmesi nedeniyle para talebi”, 遺贈 (izō) için “vasiyet yoluyla bırakma”.
Sık yapılan yanlış
Japon mirasında kardeşlerin de saklı payı olduğunu varsaymak yanlıştır; kanun kardeşleri açıkça dışarıda bırakır. Yasal payların kendisi hōtei sōzokunin, vasiyetname biçimleri yuigon sayfasında anlatılır.