Vasiyetname olmadığında mirasın kime ve hangi oranda geçeceğini kanun belirler. Kanunun mirasçı saydığı kişilere 法定相続人 (hōtei sōzokunin), paylarına 法定相続分 (hōtei sōzokubun) denir.
Mirasçıların sırası
Japon Medeni Kanunu’nun 887. maddesine göre mirasbırakanın çocukları mirasçıdır; mirasın açılmasından önce ölmüş çocuğun yerini onun çocukları alır. Çocuk yoksa 889. maddeye göre önce anne baba gibi üstsoy, onlar da yoksa kardeşler mirasçı olur. Üstsoyda yakın derece uzak dereceden önce gelir.
Eşin yeri
Kanunun 890. maddesine göre mirasbırakanın eşi her zaman mirasçıdır ve öteki mirasçılar varsa onlarla aynı derecede yer alır. Eş bu yüzden hiçbir zaman öteki mirasçılar tarafından dışarıda bırakılmaz. Eşin payı ise birlikte mirasçı olduğu gruba göre değişir.
Yasal paylar
Kanunun 900. maddesine göre eş ile çocuklar mirasçıysa eşin payı yarı, çocukların toplam payı yarıdır. Eş ile üstsoy mirasçıysa eşin payı üçte iki, üstsoyunki üçte birdir; eş ile kardeşler mirasçıysa eşin payı dörtte üç, kardeşlerinki dörtte birdir. Aynı derecedeki mirasçılar eşit pay alır, ancak yalnız bir ebeveyni ortak olan kardeş, iki ebeveyni ortak olanın yarısı kadar pay alır.
Türk hukukunda karşılığı
Karşılığı “yasal mirasçı”dır, ama paylar farklıdır. Türk Medeni Kanunu’nun 495. maddesine göre birinci derece mirasçılar altsoydur ve önce ölen çocuğun yerini halefiyet yoluyla kendi altsoyu alır. 499. maddeye göre sağ kalan eş altsoyla birlikte mirasın dörtte birini, ana baba zümresiyle birlikte yarısını, büyük ana ve büyük baba zümresiyle birlikte dörtte üçünü alır.
Paylar neden önemli
Japon ve Türk hukukunda eşin payı farklı olduğundan, bir miras dosyasında hangi ülkenin hukukunun uygulandığı mirasçıların alacağı miktarı doğrudan değiştirir. Japon belgesinde yazan paylar Japon hukukunun sonucudur ve çeviride Türk hukukuna göre düzeltilmez. Çevirmenin işi belgede yazan oranı aynen aktarmaktır.
Mirasçı kelimelerinin çevirisi
Önerilen karşılıklar: hōtei sōzokunin için “yasal mirasçı”, hōtei sōzokubun için “yasal miras payı”, 代襲相続 (daishū sōzoku) için “halefiyet yoluyla mirasçılık”, 法定相続情報一覧図 (hōtei sōzoku jōhō ichiranzu) için “yasal mirasçılar listesi”. Japonya Adalet Bakanlığının tanıttığı bu liste, adalet bürosunca tasdik edildiğinde miras işlemlerinde kullanılır.
Sık yapılan yanlış
Japon belgesindeki eş payını Türk okurun alışık olduğu dörtte bir oranla “düzeltmek” ciddi bir yanlıştır. Pay kesirleri çeviride rakamla ve belgedeki biçimle aynen yazılır. Mirasın genel kavramı sōzoku sayfasında anlatılır.