Türkiye’de verilmiş bir boşanma ya da alacak kararının Japonya’da sonuç doğurup doğurmayacağı, Japon hukukunda yabancı kararın tanınması sorusudur. Bu kavrama 外国判決の承認 (gaikoku hanketsu no shōnin) denir.
Dört şart
Japon Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 118. maddesine göre yabancı mahkemenin kesinleşmiş kararı ancak dört şartın tamamı varsa Japonya’da etkili olur. Kanun ya da antlaşma yabancı mahkemenin yargı yetkisini tanımalıdır; davayı kaybeden davalıya çağrı ilanen tebliğ dışında bir yolla tebliğ edilmiş ya da davalı davaya katılmış olmalıdır. Kararın içeriği ve yargılama Japon kamu düzenine aykırı olmamalı ve iki ülke arasında karşılıklılık bulunmalıdır.
Tanıma ve icra
Tanıma, şartlar varsa ayrı bir davaya gerek kalmadan kararın etkisini kabul etmek demektir. Kararın Japonya’da cebri icrası ise ayrıdır: Japon Cebri İcra Kanunu’nun 22. maddesi, kesinleşmiş tenfiz kararı bulunan yabancı mahkeme kararını cebri icranın dayanakları arasında sayar. Para alacağına ilişkin bir Türk kararı bu yüzden Japonya’da önce tenfiz kararına bağlanır.
Kütükte kullanım
Türk mahkemesinin boşanma kararı Japon eşin kütüğüne işlenecekse karar Japon belediyesine ya da Japon temsilciliğine verilir. Araştırmamızdaki bilgiye göre Japonya’nın Ankara Büyükelçiliği boşanma bildiriminde mahkeme kararının onaylı örneğinin aslını ve Japonca çevirisini ister. Kararın kesinleştiğini gösteren kayıt da bu dosyanın parçasıdır.
Türkiye’deki ayna kural
Türk Milletlerarası Özel Hukuk Kanunu’nun 50. maddesine göre yabancı kararın Türkiye’de icrası tenfiz kararına bağlıdır ve 54. madde tenfiz şartları arasında karşılıklılığı sayar. Kanunun 58. maddesi ise tanımada karşılıklılık şartını aramaz. Japon kararının Türkiye’de tanınması ile Türk kararının Japonya’da tanınması bu yüzden aynı şartlara bağlı değildir.
Türk hukukunda karşılığı
Karşılığı “yabancı mahkeme kararının tanınması”, icra için “tenfiz”dir. Türk hukukunda da tanıma ile tenfiz ayrı kurumlardır ve ikisinin şartları kanunda sayılır. Fark, Japon hukukunda karşılıklılığın tanıma için de aranmasıdır.
Tanıma kelimelerinin çevirisi
Önerilen karşılıklar: shōnin için “tanıma”, 執行判決 (shikkō hanketsu) için “tenfiz kararı”, 相互の保証 (sōgo no hoshō) için “karşılıklılık”, 公序良俗 (kōjo ryōzoku) için “kamu düzeni ve genel ahlak”. Japon mahkemesinin tanımaya ilişkin gerekçesi çevrilirken bu dört şartın her biri ayrı ayrı izlenir.
Sık yapılan yanlış
Yabancı kararın Japonya’da kendiliğinden icra edilebileceğini sanmak yanlıştır; tanıma icra için yetmez. Tanımanın şartlarından biri olan tebliğ sōtatsu, yetki sorusu kokusai saiban kankatsu sayfasında anlatılır.