Türkiye’de Japon otomobil üreticilerinin varlığı otuz yılı aşkın bir geçmişe sahiptir. Toyota’nın Sakarya’daki şirketi 1990’da kuruldu ve 1994’te üretime geçti; Anadolu Isuzu’da ise Japon Isuzu ile ticaret şirketi Itochu ortaktır. Bu fabrikalarda Japon ana şirketten gelen teknik ve yönetsel belgeler, Türk çalışanın okuyacağı dile sürekli aktarılır.
Sakarya fabrikasının ortaklık tablosu
Toyota Otomotiv Sanayi Türkiye’nin kendi kurumsal verilerine göre şirketin ortakları Toyota Motor Europe yüzde 90 ve Japon ticaret şirketi Mitsui yüzde 10 paydır. Ortaklardan biri Avrupa birimi, öteki Japon şirketi olduğu için yönetim belgeleri İngilizce, Japon ortakla yazışmalar Japonca yürüyebilir. Çevirmen bir belgeyi alırken önce hangi zincirden geldiğini sorar, çünkü unvan ve birim adlarının karşılığı zincire göre değişir.
Kapasite ve ihracat verisi
Aynı kurumsal verilere göre fabrikanın kapasitesi yılda 280.000 araçtır; üretilen modeller C-HR ve Corolla’dır ve ihracat 2002’de başlamıştır. Üretimin büyük kısmı 150’yi aşkın ülkeye gider. Bu ölçekte bir tesiste ihracat evrakı, uygunluk belgeleri ve kalite kayıtları sürekli üretildiği için terim tutarlılığı tek bir sözlükle korunur.
Üretim sisteminin iki kavramı
Toyota üretim sistemini iki ilkeyle anlatır: arıza anında makinenin durup hatalı parça üretmemesi anlamına gelen 自働化 (jidōka) ve her sürecin yalnız gerekeni üretmesi anlamına gelen ジャスト・イン・タイム. Şirket bu kavramları yazarken sıradan otomasyon kelimesinden farklı bir kanji kullanır. Çeviride jidōka “otomasyon” diye karşılanırsa kavramın insan gözetimi vurgusu kaybolur.
Ticari araç ortaklığında lisans belgeleri
Anadolu Isuzu’da Isuzu yüzde 16,99, Itochu yüzde 12,74 paya sahiptir. Japon ortak aynı zamanda tasarım ve teknoloji kaynağı olduğunda teknik yardım sözleşmeleri, tasarım belgeleri ve değişiklik bildirimleri Japonca kaynaktan türer. Bu belgelerde parça numaraları, malzeme kodları ve Japon standart numaraları çevrilmez, aynen korunur.
Ana şirket talimatının Türkçeye inişi
Japon merkezden gelen bir teknik talimat çoğunlukla madde işaretli, kısa cümleli ve öznesiz yazılır; Japoncada öznenin düşmesi olağandır. Türkçeye aktarılırken işi kimin yapacağı bağlamdan çıkarılır ve belirsiz kalan yer merkeze sorulur. Tahminle doldurulan bir özne, üretim hattında yanlış kişiye görev yüklemek demektir.
Ticaretteki ağırlığı
JETRO’nun 2026 yıllığına göre Japonya’nın Türkiye’ye otomobil ihracatı 2025’te yüzde 24,7 artışla 657 milyon dolara ulaştı. Taşıt araçları aynı yıl Japonya’nın Türkiye’ye ihracatında ilk sıraya yerleşti. İki ülke arasındaki ticaretin genel tablosu Türkiye ile Japonya ticaret hacmi sayfasında verilir.
Otomobilden motosiklete geçen marka
Honda’nın Gebze’deki otomobil fabrikası basına yansıyan bilgiye göre Eylül 2021’de kapandı. Aynı marka Nisan 2026’da Türkiye’de motosiklet üretimine başladı ve yeni tesis ayrı bir belge ihtiyacı doğurdu. Bu tesisin ayrıntısı motosiklet üretimi sayfasında anlatılır.
Otomotiv çevirisinde sık görülen kayma
En sık kayma, Japon üretim kavramlarının genel bir Türkçe kelimeyle düzleştirilmesidir: sürekli iyileştirme kültürü basit bir “düzeltme” olarak, jidōka ise “otomasyon” olarak çevrildiğinde eğitim materyali yanlış bir şey öğretir. Kavram ilk geçtiği yerde Japonca adıyla ve açıklamasıyla verilir, sonra tutarlı biçimde kullanılır. Eğitim belgeleri için eğitim materyali çevirisi sayfasına bakılabilir.