Boşanan eşlerin evlilik süresince birlikte edindikleri mallar nasıl paylaşılacak? Japon Medeni Kanunu bu soruyu 財産分与 (zaisan bun’yo), yani mal paylaşımı istemi olarak düzenler.
Paylaşım istemi
Japon Medeni Kanunu’nun 768. maddesine göre anlaşarak boşanan eşlerden biri öbüründen mal paylaşımı isteyebilir. Kanunun 771. maddesi aynı hükmü mahkeme yoluyla boşanmaya da uygular. Paylaşım, boşanma bildiriminden ya da kararından ayrı bir anlaşma veya karar konusudur.
Mal paylaşımında mahkeme ve süre
Maddenin ikinci fıkrasına göre paylaşım konusunda anlaşma sağlanamazsa eşler aile mahkemesinden anlaşmanın yerine geçecek bir karar isteyebilir. Başvuru, boşanmadan itibaren beş yıl geçtikten sonra yapılamaz. Japonya Adalet Bakanlığı, 1 Nisan 2026’da yürürlüğe giren değişikliğin mal paylaşımına ilişkin hükümleri de yeniden düzenlediğini belirtir.
Paylaşımda gözetilen ölçüler
Maddenin üçüncü fıkrasına göre mahkeme, boşanmadan sonra eşler arasında malvarlığı bakımından hakkaniyeti sağlamak için evlilikte edinilen ya da korunan malları ve her eşin buna katkısını gözetir. Evliliğin süresi, evlilikteki yaşam düzeyi, eşlerin yardımlaşması, yaşları, sağlık durumları, meslekleri ve gelirleri de değerlendirilir. Eşlerin katkısının farklı olduğu açık değilse katkılar eşit sayılır.
Belgelerde nasıl görünür
Anlaşmalı boşanmada mal paylaşımı çoğu zaman eşlerin ayrıca imzaladığı bir anlaşma metninde, mahkeme yoluyla boşanmada ise arabuluculuk tutanağında ya da kararda yer alır. Türkiye’deki bir taşınmaz ya da banka hesabı paylaşıma konu olduğunda bu metnin çevirisi istenebilir. Paylaşım maddeleri numaralarıyla ve sırasıyla çevrilir.
Türk hukukunda karşılığı
Türk hukukunda boşanmada eşlerin malvarlığı, mal rejiminin tasfiyesi yoluyla paylaşılır; boşanmaya bağlı maddi ve manevi tazminat ise ayrıca düzenlenir (Türk Medeni Kanunu m.174). Japon kavramı tasfiyenin yanında hakkaniyet ölçülerini de içerdiğinden birebir karşılık yoktur. En yakın anlatım “boşanmada mal rejiminin tasfiyesi”dir.
Mal paylaşımı kelimelerinin çevirisi
Önerilen karşılıklar: zaisan bun’yo için “mal paylaşımı”, 寄与 (kiyo) için “katkı”, 慰謝料 (isharyō) için “manevi tazminat”, 分与 (bun’yo) için “verme” ya da “paylaştırma”. Mal paylaşımı ile manevi tazminat aynı belgede geçiyorsa ikisi ayrı kalemler olarak çevrilir.
Sık yapılan yanlış
Zaisan bun’yo’yu “nafaka” diye çevirmek, bir defalık mal paylaşımını süreli bir ödeme gibi gösterir. Çocuğun bakım gideri ayrı bir kavramdır ve yōikuhi sayfasında anlatılır.