Japon hukukunda boşanmanın en yaygın yolu mahkemeye hiç gitmeden yapılır. Eşler boşanmada anlaşır, belediyeye bir bildirim verir ve bildirimin kabulüyle evlilik sona erer. Bu boşanmaya 協議離婚 (kyōgi rikon) denir.
Kanundaki dayanak
Japon Medeni Kanunu’nun 763. maddesi eşlerin anlaşarak boşanabileceğini söyler. Kanunun 764. maddesi bu boşanmaya evliliğin bildirimle kurulmasını düzenleyen kuralları uygular. Sonuç olarak boşanma bildirimi de eşlerin ve iki reşit tanığın imzasını taşıyan yazılı bir belgeyle ya da sözlü beyanla yapılır (m.739).
Çocuk varsa
Reşit olmayan çocuğu olan eşler boşanmada velayeti kararlaştırır. 1 Nisan 2026’dan beri değişen 819. maddeye göre velayet anne babanın ikisine birden ya da birine bırakılabilir. Çocuğun bakımını kimin üstleneceği, kişisel ilişki ve bakım giderleri de 766. maddeye göre anlaşmayla belirlenir.
Soyadı ve mal paylaşımı
Evlilikle soyadını değiştiren eş boşanınca eski soyadına döner, ancak üç ay içindeki bildirimle evlilik soyadında kalabilir (m.767). Eşlerden biri öbüründen mal paylaşımı isteyebilir; anlaşma olmazsa aile mahkemesine başvurur ve bu başvuru boşanmadan itibaren beş yıl geçtikten sonra yapılamaz (m.768).
Türkiye’deki sonucu
Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 27/A maddesi yabancı ülkenin adli ya da idari makamlarınca verilen boşanma kararlarının, usulen kesinleşmiş ve kamu düzenine açıkça aykırı olmamak şartıyla nüfus kütüğüne tescil edileceğini düzenler. Araştırmamıza göre Japonya’daki Türk temsilcilikleri anlaşmalı idari boşanmayı bu yolla tescil ediyor; 2025 tarihli bir hukuk çalışması ise bu boşanmaların tescile elverişli olmadığını savunuyor.
Türk hukukunda karşılığı
Türk Medeni Kanunu’nun 166/3. maddesine göre anlaşmalı boşanma ancak evlilik en az bir yıl sürmüşse ve hâkim tarafları bizzat dinleyip iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirirse mümkündür. Türk hukukunda boşanma her durumda mahkeme kararıyla gerçekleşir. Kyōgi rikon’un bu yüzden birebir karşılığı yoktur.
Kyōgi rikon’un çevirisi
Önerilen karşılık “anlaşmalı idari boşanma (kyōgi rikon)”dır. “Anlaşmalı boşanma kararı” ya da “boşanma ilamı” gibi karşılıklar kullanılmaz, çünkü ortada bir mahkeme kararı yoktur. Bildirimin kendisi “anlaşmalı boşanma bildirimi” diye çevrilir.
Sık yapılan yanlış
En sık yanlış, kütükteki boşanma satırını bir mahkeme kararının özeti sanıp karar numarası ya da mahkeme adı aramaktır. Boşanmanın belgesi bildirimin kabulüdür ve bu belge rikon todoke juri shōmeisho sayfasında anlatılır. Mahkeme yoluyla boşanma için chōtei rikon sayfasına bakılabilir.