Eşler boşanmada anlaşamazsa Japonya’da ilk durak dava değil, aile mahkemesindeki arabuluculuktur. Arabuluculukta anlaşmaya varılır ve anlaşma tutanağa geçirilirse evlilik sona erer; bu boşanmaya 調停離婚 (chōtei rikon) denir.
Önce arabuluculuk kuralı
Japon Aile Davaları Usul Kanunu’nun 257. maddesine göre arabuluculuğa elverişli bir aile davasını açmak isteyen kişi önce aile mahkemesine arabuluculuk başvurusu yapmalıdır. Başvuru yapılmadan dava açılırsa mahkeme kural olarak davayı resen arabuluculuğa gönderir. Boşanma bu kuralın en tipik uygulama alanıdır.
Anlaşma ve tutanağın gücü
Kanunun 268. maddesine göre arabuluculukta taraflar anlaşır ve anlaşma tutanağa geçirilirse arabuluculuk kurulmuş sayılır. Tutanaktaki kayıt kesinleşmiş mahkeme kararıyla aynı etkiyi taşır. Boşanma, ayrı bir karar beklenmeden tutanağın düzenlendiği gün gerçekleşir.
Uzaktan katılımın sınırı
Aynı maddenin üçüncü fıkrası boşanma arabuluculuğunun yalnız telefonla katılınan bir oturumda sonuçlandırılamayacağını düzenler. Mahkeme ve iki taraf görüntü ve ses ileterek birbirini görebiliyorsa bu sınır uygulanmaz. Yurt dışında yaşayan bir eşin Japonya’daki arabuluculuğa katılımında bu hüküm pratik önem taşır.
Tutanakta neler bulunur
Boşanma arabuluculuğunun tutanağı çoğu zaman yalnız boşanmayı değil, velayet, çocuğun bakımı, bakım giderleri ve mal paylaşımı konusunda varılan anlaşmaları da içerir. Her madde ayrı bir yükümlülük doğurduğu için çeviride maddelerin sırası ve numaraları korunur. Tutanağın başındaki dava numarası ve mahkeme adı da eksiksiz aktarılır.
Türk hukukunda karşılığı
Türk hukukunda boşanma mahkeme kararıyla gerçekleşir ve boşanmanın fer’i sonuçlarına ilişkin anlaşmalar hâkim onaylamadıkça geçerli olmaz (Türk Medeni Kanunu m.184). Mahkeme arabuluculuğunda varılan anlaşmanın kendiliğinden boşanma sonucu doğurduğu bir kurum bulunmadığından chōtei rikon’un birebir karşılığı yoktur.
Arabuluculuk belgelerinin çevirisi
Önerilen karşılıklar: 調停 (chōtei) için “arabuluculuk”, 調停調書 (chōtei chōsho) için “arabuluculuk tutanağı”, 調停成立 (chōtei seiritsu) için “arabuluculukta anlaşma sağlandı”. Boşanmanın türü ilk geçtiği yerde “mahkeme arabuluculuğunda anlaşmayla boşanma (chōtei rikon)” diye açıklanır.
Sık yapılan yanlış
En sık yanlış, tutanağı “arabulucu kararı” diye çevirmektir; arabuluculukta karar verilmez, tarafların anlaşması kayda geçirilir. Arabuluculuk sonuçsuz kalınca mahkemenin verebileceği karar shinpan rikon sayfasında anlatılır.