Japonya’da bir yılın gelirine ilişkin vergi, ertesi yıl kişinin kendi beyanıyla kesinleşir. Bu beyana 確定申告 (kakutei shinkoku) denir ve ücretli çalışanların bir kısmı, serbest çalışanların ise tamamına yakını bu beyanı verir.
Beyan dönemi
Japon Gelir Vergisi Kanunu’nun 120. maddesine göre yerleşik kişi, gelirinden indirimler düşüldükten sonra hesaplanan vergi mahsup edilebilecek tutarları aşıyorsa, gelirin elde edildiği yılı izleyen yılın 16 Şubat ile 15 Mart arasındaki dönemde vergi dairesine beyanname verir. Beyannamede toplam gelir, indirimler, hesaplanan vergi ve kaynakta kesilen vergi ayrı ayrı yazılır. Kaynakta fazla kesilen vergi bu beyanla geri alınabilir.
Ücretli çalışan ve beyan
Yıl sonunda işverence düzeltmesi yapılmış ücret alan kişi, beyan verirken bazı bilgileri bakanlık yönetmeliğine göre kısaltılmış biçimde yazabilir (m.120). Kanunun 121. maddesine göre tek işverenden ücret alan, ücretinin tamamından kesinti yapılmış ve ücret dışı geliri kanundaki küçük bir sınırı aşmayan çalışan beyan vermek zorunda değildir. İkinci bir işveren ya da ücret dışı gelir olduğunda durum değişir.
Japonya’dan ayrılırken
Kanunun 127. maddesine göre yıl içinde Japonya’dan çıkan yerleşik kişi, 1 Ocak’tan çıkışa kadarki geliri için beyan yükümlülüğü doğuyorsa beyanını çıkış anına kadar verir. Çıkıştan sonra vergi işlerini yürütmek için Japonya’da oturan bir temsilci belirlenmesi ayrı bir yoldur ve nōzei kanrinin sayfasında anlatılır. Türkiye’ye dönen çalışanlar için bu karar dönüşten önce verilir.
Kalıcı olmayan yerleşik
Maddenin yedinci fıkrasına göre yıl içinde kalıcı olmayan yerleşik olduğu dönem bulunan kişi, beyanına uyruğunu ve Japonya’da adresi ya da kaldığı yer bulunan süreleri gösteren bir belge ekler. Bu sınıflamanın ölçüsü Gelir Vergisi Kanunu’nun 2. maddesindedir. Türk vatandaşı çalışanların ilk yıllarında bu belge beyannamenin parçasıdır.
Türk hukukunda karşılığı
Karşılığı “yıllık gelir vergisi beyanı” ya da “yıllık beyanname”dir. İki sistemde de ücret dışında gelir elde eden kişi yıllık beyanla vergisini kesinleştirir. Beyan dönemleri ve kimlerin beyan vermek zorunda olduğu iki ülkede farklıdır.
Beyan terimlerinin çevirisi
Önerilen karşılıklar: kakutei shinkoku için “yıllık gelir vergisi beyanı”, 確定申告書 (kakutei shinkokusho) için “yıllık beyanname”, 還付申告 (kanpu shinkoku) için “iade beyanı”, vergi dairesi için “vergi dairesi (zeimusho)”. Beyannamedeki gelir türleri ayrı kalemler halinde ve aynı sırayla çevrilir.
Sık yapılan yanlış
Kakutei kelimesinin mahkeme kararlarındaki “kesinleşme” anlamıyla karıştırılıp “kesinleşmiş beyan” diye çevrilmesi okuru yanıltır. Buradaki anlam, yılın vergisini kesinleştiren beyandır. Beyandan önceki kesinti gensen chōshū sayfasında anlatılır.