Japonya’da ücretli çalışanın gelir vergisi büyük ölçüde maaş ödenirken kesilir. Ödemeyi yapanın vergiyi kesip devlete yatırmasına 源泉徴収 (gensen chōshū) denir; kesintiyi yapmakla yükümlü olan işverene de kesinti yükümlüsü adı verilir.
Kesintinin kanundaki kuralı
Japon Gelir Vergisi Kanunu’nun 183. maddesine göre Japonya’da yerleşik kişiye ücret ödeyen, ödeme sırasında bu ücretten gelir vergisini keser ve kesintinin yapıldığı ayı izleyen ayın onuna kadar devlete yatırır. Maddenin ikinci fıkrası, şirket yöneticilerine yapılacak ikramiyenin kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde ödenmemesi halinde ödenmiş sayılacağını düzenler. Kesinti böylece ödemenin fiilen yapıldığı anı esas alır.
Yerleşik ve yerleşik olmayan
Kanunun 2. maddesi kişiyi vergi bakımından sınıflar: Japonya’da adresi olan ya da bir yıldan uzun süredir kesintisiz kalan kişi yerleşiktir. Japon vatandaşı olmayan ve son on yıl içinde Japonya’da adresi ya da kaldığı yer bulunan süreleri toplam beş yılı aşmayan yerleşik kişi ayrıca kalıcı olmayan yerleşik sayılır. Bu ayrım, yurt dışındaki gelirin Japonya’da vergilendirilip vergilendirilmeyeceğini etkiler.
Yıl sonunda düzeltme
Yıl boyunca kesilen vergi, işverenin yılın son ücret ödemesinde yaptığı düzeltmeyle yıllık vergiye eşitlenir (m.190). Bu düzeltme nenmatsu chōsei sayfasında anlatılır. Düzeltmeden sonra işveren çalışana yıl içindeki ücretleri ve kesilen vergiyi gösteren bir belge verir.
Türkiye ile vergi anlaşması
Japonya Maliye Bakanlığının vergi anlaşmaları listesine göre Japonya ile Türkiye arasındaki çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması 8 Mart 1993’te imzalandı ve 28 Aralık 1994’te yürürlüğe girdi. Anlaşma, iki ülkede gelir elde eden kişinin hangi ülkede vergilendirileceği sorusunu düzenler. Kesinti belgesi, Japonya’da ödenen vergiyi Türk makamına göstermek gerektiğinde çevrilen belgeler arasında yer alabilir.
Türk hukukunda karşılığı
Karşılığı Türk vergi hukukundaki “tevkifat”, gündelik dilde “stopaj”dır. İki sistemde de vergiyi ödemeyi yapan keser ve vergi dairesine yatırır. Fark, kesinti sonrası yıllık düzeltmenin Japonya’da işveren tarafından yapılmasıdır.
Kesinti terimlerinin çevirisi
Önerilen karşılıklar: gensen chōshū için “kaynakta kesinti (tevkifat)”, 源泉徴収義務者 (gensen chōshū gimusha) için “kesinti yükümlüsü”, 源泉徴収票 (gensen chōshūhyō) için “ücret ve kesinti bildirimi”. Belgede ayrı satırlarda yazan ödeme tutarı, kesinti tutarı ve indirimler çeviride aynı satır düzeninde aktarılır.
Sık yapılan yanlış
Yıllık kesinti bildirimini “maaş bordrosu” diye çevirmek, belgenin tek bir ayı gösterdiği izlenimini verir; bildirim bir yılın toplamını gösterir. Kesinti sonrası beyan yükümlülüğü kakutei shinkoku sayfasında anlatılır.