Japon aile kütüğü, yani koseki, bir kişinin nerede oturduğuna göre değil, kaydın hangi belediyede tutulduğuna göre düzenlenir. Bu kayıt yerine 本籍 (honseki) denir ve kütük örneklerinin ilk satırında, bir adres gibi görünen bir biçimde yazılır.
Honseki kanunda nerede geçer
Koseki Kanunu’nun 6. maddesine göre kütük, bir belediyenin sınırları içinde honseki belirleyen bir karı koca ile aynı soyadını taşıyan çocukları için açılır. Aynı kanunun 9. maddesi kütüğün, başında yazılı kişinin adı ve honseki ile anıldığını söyler. Honseki böylece kütüğün kimliğinin yarısını oluşturur ve kütük başka bir yere taşınmadıkça değişmez.
Honseki ile oturulan adres
Kişinin fiilen oturduğu yer ayrı bir kayıtta, yerleşim kaydında tutulur ve belgelerde 住所 (jūsho) olarak geçer. Tokyo’da oturan birinin honseki’si başka bir ildeki eski aile evinin adresi olabilir; iki satır aynı belgede yan yana durduğunda çevirmen bunları ayrı ayrı adlandırır. Honseki, kütük başındaki kişi ve eşinin bildirimiyle başka bir belediyeye de taşınabilir; bu işlem tenseki sayfasında anlatılır.
Bildirim hangi belediyeye verilir
Doğum, evlilik ya da ölüm bildirimi, olayın sahibinin honseki’sinin bulunduğu belediyeye ya da bildirimi yapan kişinin bulunduğu yerin belediyesine verilebilir (Koseki Kanunu m.25). Bu yüzden bir bildirim belgesinde adı geçen belediye ile kütüğün tutulduğu belediyenin farklı çıkması olağandır. Çeviride iki belediye adı, hangisinin hangi işlevi gördüğü belirtilerek aktarılır.
Yabancı sakinin kaydında honseki yoktur
Yerleşim Kaydı Kanunu’nun 7. maddesi Japon vatandaşının yerleşim kaydına kütük bilgisinin de yazıldığını gösterir. Aynı kanunun yabancı sakinlere ilişkin 30/45. maddesi ise bu satırı yabancının kaydından çıkarır, çünkü yabancının Japon kütüğü yoktur. Türk vatandaşı bir eşin Japonya’daki yerleşim kaydı örneğinde honseki satırı aranmaz, onun yerine uyruk satırı bulunur.
Türk hukukunda en yakın karşılık
Türk nüfus sisteminde de kişinin kaydı, oturduğu adresten bağımsız olarak il, ilçe ve mahalle ya da köy düzeyinde bir aile kütüğünde tutulur (Nüfus Hizmetleri Kanunu m.7). Bu yüzden en yakın karşılık “nüfusa kayıtlı olunan yer”dir. Fark, Japonya’da bu yerin kütük başındaki kişi ve eşinin bildirimiyle değiştirilebilmesidir.
Çeviride honseki
Önerilen karşılık “kayıt yeri (honseki)”dir; ilk geçtiği yerde parantez içinde Japonca okunuş verilir. “Doğum yeri”, “memleket” ya da “ikamet adresi” gibi karşılıklar yanlıştır, çünkü honseki kişinin doğduğu ya da oturduğu yerle hiç ilgisiz olabilir. Adres biçimindeki honseki satırı Latin harfleriyle ve Japonca sırasıyla aktarılır, yer adları Türkçeye çevrilmez.
Sık yapılan yanlış
En sık yanlış, honseki satırını Türk nüfus kaydındaki “yerleşim yeri” alanına eşlemektir. Türk kurumu bu durumda kişinin Japonya’da iki ayrı adresi olduğunu ya da beyan ettiği adresin tutmadığını sanır. Kütük örneğinin genel yapısı için koseki tōhon sayfasına bakılabilir.