Japon aile mahkemesinde görülen uyuşmazlıkların önemli bir kısmı, hâkim ile arabulucu üyelerden oluşan bir kurulun önünde, tarafların anlaşması aranarak çözülür. Bu usulün genel adı 家事調停 (kaji chōtei) olur ve yalnız boşanmayla sınırlı değildir.
Arabuluculuğun kapsamı
Japon Aile Davaları Usul Kanunu’nun 244. maddesine göre aile mahkemesi, kişi hali davaları ile öteki aile işlerinde arabuluculuk yapar; kanunun birinci ek tablosunda sayılan işler bunun dışındadır. Birinci ek tablodaki işler, örneğin mahkeme izinleri, tarafların anlaşmasına bırakılamayan işlerdir ve doğrudan karara bağlanır. İkinci ek tablodaki işler ise anlaşmayla da çözülebilen işlerdir.
Anlaşmanın gücü
Kanunun 268. maddesine göre arabuluculukta varılan anlaşma tutanağa geçirildiğinde arabuluculuk kurulmuş sayılır. Tutanaktaki kayıt, ikinci ek tablodaki konularda kesinleşmiş aile mahkemesi kararının, öteki konularda kesinleşmiş hükmün etkisini taşır. Tutanak bu yüzden cebri icraya da dayanak olabilecek bir belgedir.
Anlaşmaya denk karar
Kanunun 277. maddesi, boşanma ve evlatlık ilişkisinin sona erdirilmesi dışındaki kişi hali konularında özel bir yol açar. Taraflar istenen karar üzerinde anlaşır ve hukuki sebep konusunda uyuşmazlık çıkarmazsa mahkeme olguları araştırır ve anlaşmayı haklı bulursa buna denk bir karar verir. Evliliğin geçersizliği ya da soybağının bulunmadığının tespiti gibi konular bu yolla dava açılmadan çözülebilir.
Miras ve aile işleri
Japon Medeni Kanunu’nun 907. maddesine göre mirasın paylaşımında anlaşamayan mirasçılar aile mahkemesine başvurabilir. Bu tür uyuşmazlıklar da aile mahkemesinin arabuluculuğundan geçebilir ve varılan anlaşma tutanağa geçirilir. Türkiye’de mirasçı olan bir Japon vatandaşının dosyasında bu tutanağın çevirisi istenebilir.
Türk hukukunda karşılığı
Türk hukukunda aile uyuşmazlıklarının geniş bir alanını kapsayan ve mahkemenin kendi bünyesinde yürüttüğü bir arabuluculuk usulü yoktur. Kaji chōtei’nin bu yüzden birebir karşılığı bulunmaz. En yakın anlatım “aile işlerinde mahkeme arabuluculuğu”dur.
Arabuluculuk kelimelerinin çevirisi
Önerilen karşılıklar: 調停委員会 (chōtei iinkai) için “arabuluculuk kurulu”, 家事調停委員 (kaji chōtei iin) için “arabulucu üye”, 調停不成立 (chōtei fuseiritsu) için “arabuluculukta anlaşma sağlanamadı”, 申立人 (mōshitatenin) için “başvuran”, 相手方 (aitegata) için “karşı taraf”.
Sık yapılan yanlış
Her arabuluculuk tutanağını boşanma belgesi sanmak yanlıştır; tutanağın konusu miras, bakım gideri ya da soybağı olabilir. Tutanağın başındaki dosya türü bu yüzden ilk okunacak satırdır. Boşanma arabuluculuğu chōtei rikon sayfasında anlatılır.