Japon hukukunda evlat edinmenin iki biçimi vardır. Bildirimle kurulan ve gündelik dilde yalnızca 養子縁組 (yōshi engumi) denen olağan evlat edinme ile aile mahkemesi kararıyla kurulan özel evlat edinme. Bu sayfa birincisini anlatır.
Kimler evlat edinebilir
Japon Medeni Kanunu’nun 792. maddesine göre yirmi yaşını dolduran kişi evlat edinebilir. Evli olan kişi reşit olmayan birini ancak eşiyle birlikte evlat edinebilir; eşin evlilik içi çocuğunu evlat edinmek ve eşin iradesini açıklayamaması bu kuralın istisnasıdır (m.795). Evlatlık yetişkin de olabilir ve Japonya’da yetişkin evlat edinmesi sık görülen bir işlemdir.
Küçüklerde mahkeme izni ve rıza
Kanunun 798. maddesine göre küçüğü evlat edinmek için aile mahkemesinin izni gerekir; kendi ya da eşinin altsoyunu evlat edinen kişi bu izinden muaftır. Evlatlık on beş yaşından küçükse evlat edinmeyi onun yerine yasal temsilcisi kabul eder ve bakımını üstlenen anne ya da babanın rızası da aranır (m.797).
Bildirimle kurulması
Olağan evlat edinmeye evliliğin bildirimle kurulmasına ilişkin kurallar uygulanır (m.799); bildirim tarafların ve iki reşit tanığın imzasıyla verilir. Evlatlık evlat edinenin soyadını alır, ancak evlilikle soyadını değiştirmiş kişi evlilik soyadını korur (m.810). Koseki Kanunu’nun 18. maddesine göre evlatlık evlat edinenin kütüğüne girer.
İlişkinin sona ermesi
Olağan evlat edinme, tarafların anlaşmasıyla da sona erdirilebilir (m.811); bu işleme 離縁 (rien) denir. Evlatlık on beş yaşından küçükse anlaşmayı onun adına, sona ermeden sonra yasal temsilcisi olacak kişi yapar. Taraflardan biri ölmüşse sona erdirme için aile mahkemesinin izni gerekir.
Türk hukukunda karşılığı
Karşılığı “evlat edinme”dir, ama kuruluş biçimi farklıdır. Türk Medeni Kanunu’na göre küçüğün evlat edinilmesi bir yıllık bakım şartına bağlıdır (m.305), eşler birlikte evlat edinir ve en az beş yıldır evli ya da otuz yaşını doldurmuş olmalıdır (m.306). Türkiye’de evlat edinme mahkeme kararıyla kurulur ve karar nüfus müdürlüğüne bildirilir (Nüfus Hizmetleri Kanunu m.29).
Yōshi engumi terimlerinin çevirisi
Önerilen karşılıklar şunlardır: 養親 (yōshin) için “evlat edinen”, 養子 (yōshi) için “evlatlık”, rien için “evlatlık ilişkisinin sona ermesi”. Olağan evlat edinmenin özel evlat edinmeden ayrılması gereken belgelerde “olağan evlat edinme” ifadesi kullanılır.
Sık yapılan yanlış
Olağan evlat edinmede evlatlığın öz anne babasıyla hısımlığının sürdüğünü gözden kaçırmak sık görülür; öz aileden mirasçılık gibi sonuçlar bu yüzden devam eder. Öz aileyle bağı sona erdiren biçim tokubetsu yōshi engumi sayfasında anlatılır.