Japon Medeni Kanunu soyadı için 氏 (uji) kelimesini kullanır; gündelik dilde aynı şey için başka kelimeler de duyulur. Kütüğün kimin için açıldığı ve kimlerin aynı kütükte durduğu büyük ölçüde bu kelimeye bağlıdır.
Evlilikte ortak soyadı
Medeni Kanun’un 750. maddesine göre karı koca evlenirken kocanın ya da karının soyadını seçer ve ikisi aynı soyadını taşır. Kütük de bu ortak soyada göre açılır; Koseki Kanunu’nun 6. maddesi kütüğü bir karı koca ile aynı soyadını taşıyan çocukları için düzenler. Çocuk evlilik içinde doğmuşsa anne babasının, evlilik dışında doğmuşsa annesinin soyadını alır (Medeni Kanun m.790).
Yabancıyla evlilikte uji
Ortak soyadı kuralı iki Japon vatandaşı arasındaki evlilik içindir. Japon vatandaşı yabancıyla evlendiğinde kendi soyadını korur ve kendisi için ayrı bir kütük açılır (Koseki Kanunu m.6 ve m.16). Türk eşinin soyadını almak isteyen Japon vatandaşı bunu evlilik tarihinden itibaren altı ay içinde, aile mahkemesi izni olmadan bildirebilir; süre geçtikten sonra değişiklik zorunlu sebep ve mahkeme izni şartına bağlanır (m.107).
Boşanmadan sonra soyadı
Evlilikle soyadı değişen Japon vatandaşı boşanınca eski soyadına döner; ancak üç ay içinde bildirimde bulunarak evlilikteki soyadını kullanmaya devam edebilir (Medeni Kanun m.767). Yabancı eşin soyadını almış olan kişi de boşanma ya da eşin ölümünden itibaren üç ay içinde izinsiz bildirimle önceki soyadına dönebilir (Koseki Kanunu m.107).
Türk hukukunda karşılığı
Karşılığı “soyadı”dır. Türk Medeni Kanunu’nun 173. maddesi boşanan kadının evlenmeden önceki soyadını yeniden aldığını, hâkim izniyle boşandığı kocasının soyadını taşıyabileceğini düzenler. Japon hukukunda ise evlilikteki soyadında kalmak için mahkeme izni değil, üç ay içindeki bir bildirim yeterlidir.
Çeviride uji
Kütük örneğinde uji satırı “soyadı” diye çevrilir; evlilik ya da boşanma nedeniyle değişmişse eski ve yeni soyadı, değişikliğin tarihiyle birlikte ayrı ayrı aktarılır. Türk eşin soyadı Japon belgesinde Japon hece yazısıyla yazılmış olabilir. Çeviride bu yazımdan geri çeviri yapılmaz, pasaporttaki Latin yazım esas alınır.
Sık yapılan yanlış
Türk erkekle evlenen Japon kadının Japon kütüğünde kendiliğinden kocasının soyadıyla görüneceğini varsaymak sık yapılan bir yanlıştır. Altı aylık bildirim yapılmamışsa kadın Japon belgelerinde kendi soyadıyla, Türk belgelerinde ise başka bir soyadıyla görünebilir. Çeviride iki belge arasındaki bu fark düzeltilmez; olduğu gibi aktarılır ve gerekirse çevirmen notuyla açıklanır.