Japon yerleşim kaydında aynı konutta birlikte yaşayan ve geçimi paylaşan kişiler bir hane olarak yazılır. Hanenin başı olarak kayda geçen kişiye 世帯主 (setainushi) denir; hanenin kendisi 世帯 (setai) kelimesiyle anılır.
Kayıttaki yeri
Japon Yerleşim Kaydı Kanunu’nun 7. maddesine göre kayıtta hane reisi için hane reisi olduğu, öteki kişiler için hane reisinin adı ve hane reisine göre yakınlığı yazılır. Kanunun 6. maddesi kayıtların hane bazında bir araya getirildiğini söyler. Bu yüzden bir hanenin bütün üyeleri kayıt örneğinde hane reisine göre tanımlanır.
Bildirimlerde hane reisi
Kanunun 22. maddesine göre yeni belediyeye taşınan kişi, giriş bildiriminde hane reisi olup olmadığını ya da hane reisinin adını ve ona göre yakınlığını bildirir. Aynı bilgi belediye içindeki adres değişikliği bildiriminde de istenir (m.23). Hane yapısı değiştiğinde bu değişiklik de kayda geçer.
Örnekte görünüp görünmemesi
Kanunun 12. maddesine göre kişi kendisinin ya da aynı hanede yaşayanların yerleşim kaydı örneğini isteyebilir. Maddenin beşinci fıkrası, özel bir istek olmadıkça belediyenin örnekte hane reisi ve yakınlık bilgisini, kütük bilgisini ve kişisel numara gibi bazı bilgileri göstermeyebileceğini düzenler. Aile ilişkisini kanıtlamak için örnek istenirken bu bilgilerin yazılması ayrıca istenir.
Yabancı hane reisi
Kanunun yabancı sakinlere ilişkin 30/45. maddesi, 7. maddedeki bilgilerden bazılarını yabancının kaydından çıkarır, ama hane reisine ilişkin bilgiyi çıkarmaz. Bu yüzden Türk vatandaşı bir eş, Japonya’daki hanenin reisi olarak da kayda geçebilir. Japon eş ve çocuklar kayıtta ona göre tanımlanır.
Türk hukukunda karşılığı
Türk nüfus kayıt sisteminde aile, bir aile sıra numarası altında kayıtlı kişilerle tanımlanır ve adres kaydında bir “hane reisi” sıfatı kullanılmaz. Setainushi’nin bu yüzden birebir karşılığı yoktur; en yakın anlatım “hane reisi”dir. Kelime Türk okura yabancı gelmez, ama hukuki bir sıfat taşımadığı açıklanabilir.
Hane terimlerinin çevirisi
Önerilen karşılıklar: setai için “hane”, setainushi için “hane reisi”, hane reisine göre yakınlık için “hane reisine yakınlığı”. Kayıt örneğinde hane reisinin satırında yazan “hane reisi” ibaresi, öteki satırlarda yazan yakınlık kelimesinden ayrı bir sütun olarak aktarılır.
Sık yapılan yanlış
Setainushi ile aile kütüğünün başındaki kişiyi karıştırmak en sık yapılan yanlıştır. İki kişi farklı olabilir: kütük başı bir kişinin babası, hane reisi ise kendisi olabilir. Kütük başı kavramı hittōsha sayfasında anlatılır.