Japonya’da resmî senet düzenleyen ve özel belgelerdeki imzaları tasdik eden hukuk görevlisine 公証人 (kōshōnin) denir. Kelime Türkçeye çoğu zaman “noter” diye çevrilir, ama görevleri Türk noterinin görevleriyle aynı değildir.
Kōshōnin’in görevleri
Japon Kōshōnin Kanunu’nun 1. maddesi dört görev sayar: özel haklara ilişkin hukuki işlem ve olgular hakkında resmî senet düzenlemek, özel belgeleri tasdik etmek, şirketlerin ana sözleşmelerini onaylamak ve kamu görevlilerinin düzenlemediği elektronik kayıtları tasdik etmek. Kanunun 2. maddesine göre kōshōnin’in düzenlediği belge ancak kanundaki şartları taşıyorsa resmî belge niteliği kazanır. Kōshōnin’in çalıştığı yer 公証役場 (kōshō yakuba) diye anılır.
Atanma ve nitelik
Kanunun 11. maddesine göre kōshōnin’i Adalet Bakanı atar ve bağlı olacağı adalet bürosunu belirler. 12. maddeye göre kōshōnin Japon vatandaşı ve reşit olmalı, sınavı geçtikten sonra en az altı ay staj yapmış olmalıdır. Hâkim, savcı ya da avukat olma niteliğini taşıyanlar sınav ve staj olmadan atanabilir (m.13).
Dil kuralı
Kanunun 27. maddesine göre kōshōnin resmî senedi Japonca düzenler. Türk vatandaşının Japonya’da düzenlettiği bir resmî senet bu yüzden her zaman Japoncadır ve Türkiye’de kullanılacaksa Türkçeye çevrilir. Senedin Türkçe çevirisi Türkiye’de ayrıca yapılır ve Türk makamının istediği onay zincirine bağlanır.
Kamu belgesi ve çeviri
Araştırmamızdaki kōshōnin birliği açıklamasına göre şirket sicil belgesi ya da kütük örneği gibi kamu kurumlarının düzenlediği belgeleri kōshōnin tasdik edemez; bu belgeler doğrudan Dışişleri Bakanlığının tasdikine gider. Kanunda kōshōnin’e belge çevirme görevi de verilmemiştir. Japonya’da bir çevirinin resmî yoldan tasdiki, çevirmenin imzaladığı beyanın kōshōnin’ce tasdik edilmesi biçiminde yapılır.
Türk hukukunda karşılığı
Türk Noterlik Kanunu’nun 1. maddesi noterliği kamu hizmeti sayar; 60. madde noterin görevleri arasında belgeleri bir dilden başka dile çevirmeyi de sayar. Kōshōnin’in böyle bir çeviri görevi yoktur ve kamu belgesi üzerinde işlem yapamaz. En yakın karşılık “noter”dir, ama birebir değildir.
Kōshōnin kelimelerinin çevirisi
Önerilen karşılık ilk geçtiği yerde “kōshōnin (Japon noteri)”, sonraki yerlerde “kōshōnin”dir. Kōshō yakuba için “kōshōnin bürosu”, 公証人認証 (kōshōnin ninshō) için “kōshōnin tasdiki” denir. Türk noteriyle karışmaması için “noter” kelimesi tek başına kullanılmaz.
Sık yapılan yanlış
Japon kütük örneğini Japonya’da “notere onaylatmak” gerektiğini sanmak yaygın bir yanlıştır; kamu belgesi kōshōnin’e değil doğrudan tasdik makamına gider. Kōshōnin’in düzenlediği senet kōsei shōsho, imza tasdiki shisho shōsho no ninshō sayfasında anlatılır.