除籍 (joseki) kelimesi Japon kütük dilinde iki ayrı şeyi anlatır: bir kişinin bir kütükten çıkması ve içinde kimse kalmamış kütüğün kendisi. Belgede hangi anlamın kastedildiği, kelimenin kişi satırında mı yoksa belge başlığında mı geçtiğinden anlaşılır.
Kişinin kütükten çıkması
Koseki Kanunu’nun 23. maddesi, evlilik ya da bunseki gibi bir olayla yeni kütüğe geçen veya başka bir kütüğe giren kişinin eski kütüğünden çıkarılacağını söyler. Aynı madde ölen, gaipliğine karar verilen ve Japon vatandaşlığını kaybeden kişiyi de kütükten çıkarır. Kişinin satırı silinmez; yanına çıkış nedeni ve tarihi yazılır.
Kapanan kütük
Kanunun 12. maddesine göre bir kütükteki herkes çıkarıldığında kütük, kütük defterinden ayrılır ve ayrı bir defterde saklanır. Bu kapanmış kütüklerin örneği 12/2. madde uyarınca açık kütüklerin örneği gibi istenebilir. Belge olarak kapanmış kütük örneği joseki tōhon sayfasında anlatılır.
Vatandaşlık kaybında joseki
Türkiye ile bağlantılı dosyalarda görülen durumlardan biri, Japon vatandaşının kendi isteğiyle başka bir ülkenin vatandaşlığını alması üzerine Japon vatandaşlığını kaybetmesidir (Japon Vatandaşlık Kanunu m.11). Bu durumda da kişi kütükten çıkarılır ve satırına vatandaşlık kaybı yazılır. Kütük örneği böylece kişinin Japon vatandaşlığının hangi tarihte sona erdiğini gösteren kayda dönüşür.
Türk hukukunda karşılığı
Türk nüfus kaydında da evlenme, boşanma ve ölüm gibi kişisel durum değişiklikleri aile kütüğüne işlenir (Nüfus Hizmetleri Kanunu m.7). Ancak Türk kayıt örneklerinde “kapanmış kütük” diye ayrı bir belge türü kullanılmaz. Bu yüzden kişi düzeyinde en yakın karşılık “kütükten çıkma”, kütük düzeyinde ise “kapanmış kütük”tür.
Çeviride joseki
Kişi satırındaki joseki için “kütükten çıktı” ya da “kütükten çıkarıldı” karşılığı, yanında da nedeni yazılır. Belge başlığındaki joseki için “kapanmış kütük” karşılığı kullanılır. “Silindi”, “iptal edildi” gibi karşılıklar kaydın yok edildiği izlenimini verdiği için kullanılmaz.
Sık yapılan yanlış
Çıkış nedenini atlamak en sık yanlıştır. Evlilikle çıkan kişi ile ölümle çıkan kişi aynı işaretle görünebilir ve fark yalnız neden satırındadır. Mirasta mirasçı listesi tam da bu ayrıma dayandığından, neden satırı ve kişinin geçtiği yeni kütüğe yapılan atıf çeviride her zaman tam aktarılır.