Japon şirket belgelerinde şirketin hukuki merkezi 本店 (honten) kelimesiyle anılır. Gündelik dilde genel merkez için 本社 (honsha) kelimesi de kullanılır, ama sicil belgesinde ve ana sözleşmede geçen kanuni kavram honten’dir.
Şirketin adresi
Japon Şirketler Kanunu’nun 4. maddesine göre şirketin adresi merkezinin bulunduğu yerdir. 27. madde anonim şirketin ana sözleşmesine merkezin bulunduğu yerin yazılmasını ister. Şirketin hangi yerde tescil edileceği sorusu bu adrese bağlıdır.
Tescil merkezde yapılır
Kanunun 49. maddesine göre anonim şirket, merkezinin bulunduğu yerde kuruluş tescilinin yapılmasıyla kurulur; aynı kural ortaklık payı esaslı şirketler için de geçerlidir (m.579). 911. maddeye göre tescilde merkezin ve şubelerin bulunduğu yer yazılır. Merkez adresi değişirse değişiklik de tescil edilir.
Şube kararı
Yönetim kurulu olan şirkette şube açma, taşıma ve kapatma kararı tek bir yöneticiye bırakılamaz ve kurulca alınır (m.362). Yönetim kurulu olmayan şirkette bu karar yöneticilerin çoğunluğuyla alınır ve tek bir yöneticiye devredilemez (m.348). Türkiye’de şube açan Japon şirketinin şube kararı bu hükümlere göre alınmış bir karardır.
Yabancı şirketin Japonya’daki işyeri
Kanunun 933. maddesine göre Japonya’da sürekli iş yapacak yabancı şirket, Japonya’daki işyerinin bulunduğu yerde ya da işyeri yoksa Japonya’daki temsilcisinin adresinde tescil yaptırır. Maddenin üçüncü fıkrası yabancı şirketin Japonya’daki işyerini tescil kuralları bakımından şube sayar. Japonya’da iş kuran Türk şirketi için bu hükümler geçerlidir.
Türk hukukunda karşılığı
Karşılığı “merkez”dir. Türk Ticaret Kanunu’nun 40. maddesine göre tacir, işletmesini ve unvanını işletme merkezinin bulunduğu yerin ticaret siciline tescil ettirir; Türkiye’deki şubeler de bulundukları yerin siciline tescil edilir. İki hukukta da merkez, sicil ilişkisinin kurulduğu yerdir.
Merkez ve birim adlarının çevirisi
Önerilen karşılıklar: honten için “merkez”, merkezin bulunduğu yer için “merkez adresi”, 支店 (shiten) için “şube”, 営業所 (eigyōsho) için “işyeri”, honsha için “genel merkez”. Sicil belgesinde merkez ve şubeler ayrı satırlarda durduğu için çeviride de ayrı başlıklarla verilir.
Sık yapılan yanlış
Honten’i bankacılık metinlerinden alışıldığı gibi “ana şube” ya da gündelik anlamıyla “ana mağaza” diye çevirmek hukuki merkezi belirsizleştirir. Sicil kaydının kendisi shōgyō tōki sayfasında anlatılır.