Japonya’da bir şirkette mühendis, uzman ya da dil bilgisi gerektiren bir işte çalışan yabancının statüsünün uzun adı 技術・人文知識・国際業務 (gijutsu, jinbun chishiki, kokusai gyōmu) olur. Uygulamada bu ad kısaltılarak 技人国 (gijinkoku) diye anılır.
Statünün kanundaki tanımı
Japon Giriş ve Kalış Kanunu’nun ilk ek tablosunun ikinci bölümü bu statüyü, Japonya’daki bir kamu ya da özel kurumla yapılan sözleşmeye dayanan faaliyet olarak tanımlar. Kapsanan işler üç türdür: fen, mühendislik gibi doğa bilimleri bilgisi gerektiren işler; hukuk, iktisat, sosyoloji gibi beşeri bilim bilgisi gerektiren işler ve yabancı kültüre dayanan düşünce ya da duyarlılık gerektiren işler. Statünün adı bu üç türün adlarından oluşur.
Kapsam dışında kalanlar
Tanım, başka statülerin kapsadığı faaliyetleri açıkça dışarıda bırakır: üniversitede öğretim, sanat ve basın faaliyetleri, şirket yönetimi, hukuk ve muhasebe, sağlık, araştırma, eğitim gibi. Şirket yönetimi için ayrı bir statü vardır ve keiei kanri sayfasında anlatılır. Yurt dışındaki bir şirketten Japonya’daki birimine belirli süreyle nakledilen çalışan ise aynı işleri ayrı bir şirket içi nakil statüsüyle yapar.
Süre ve kurum değişikliği
Uygulama Yönetmeliği’nin ikinci ek tablosuna göre bu statüde kalış süresi beş yıl, üç yıl, bir yıl ya da üç aydır. Statü ilk ek tabloda yer aldığı için kapsam dışında ücretli iş yapmak ek faaliyet iznine bağlıdır. Çalışılan kurum değiştiğinde yeni işin statü kapsamına girip girmediği ayrıca değerlendirilir.
Başvuruda çeviri
Bu statü için göç idaresine verilen diploma ve iş sözleşmesi gibi belgeler Türkçe ise Japonca çeviri eklenir. Araştırmamızdaki göç idaresi açıklamasına göre çeviri doğru ve çevirmen imzalıysa çeviriyi kimin yaptığı önemli değildir. Türk diplomasının çevirisinde bölüm ve fakülte adlarının tutarlı olması, kişinin eğitiminin iş alanıyla ilişkisini göstermek için önemlidir.
Türk hukukunda karşılığı
Türkiye’de yabancının çalışması ikamet izninden ayrı bir çalışma izni rejimine bağlıdır. Japonya’da ise çalışma alanı kalış statüsünün kendisinde tanımlanır. Bu yüzden gijinkoku’nun birebir karşılığı yoktur; en yakın anlatım “uzman çalışan için çalışma izni”dir.
Statü adının çevirisi
Önerilen karşılık “mühendislik, beşeri bilimler ve uluslararası hizmetler statüsü (gijinkoku)”dür. Adın son parçası, tanımdaki yabancı kültüre dayalı işleri anlattığı için “uluslararası ticaret” diye daraltılmaz. İkamet kartında statü adı kısaltmayla değil, tam adıyla yazılır ve çeviride de tam ad esas alınır.
Sık yapılan yanlış
Bu statünün her türlü işte çalışmaya izin verdiğini sanmak yaygın bir yanlıştır; statü, eğitim ve bilgi gerektiren işlerle sınırlıdır. Kapsam dışındaki işler için ayrı izin gerekir; faaliyete dayanan statülerin ortak kuralı zairyū shikaku başlığı altında toplanmıştır.