Gıda, Türkiye’nin Japonya’ya sattığı ürünlerin en büyük grubudur. Japon gıda mevzuatı, Türk ürününün Japonya’ya girişinde ithalatçıya bir dizi yükümlülük yükler ve bu yükümlülükler Türk ihracatçıdan istenen belgeleri belirler.
Gıdanın ticaretteki ağırlığı
JETRO’nun 2026 yıllığına göre Türkiye’nin Japonya’ya gıda ihracatı 2025’te yüzde 9,5 artarak 408 milyon dolara çıktı ve Japonya’nın Türkiye’den ithalatının yüzde 39,4’ünü oluşturdu. Aynı kaynak, Türk gıda ihracatçı birliklerinin orta vadede Japonya’ya gıda satışını bir milyar dolara çıkarmayı hedeflediğini yazar. Kasım 2025’te Osaka’da bir Türk gıda heyetiyle iş görüşmeleri de düzenlendi.
İthalat bildirimi
Japonya Sağlık Bakanlığı’na göre satış ya da ticari kullanım amacıyla ithal edilen gıda için ithalatçı, Gıda Hijyeni Kanunu’nun 27. maddesine göre karantina birimine ithalat bildirimi verir. Bildirimi yapılmayan gıda satılamaz ve bu kural miktardan ya da taşıma biçiminden bağımsızdır. Bildirim; üretim ülkesi, üretici, ürün, içerik, katkı maddesi kullanımı ve üretim yöntemi gibi bilgilere göre incelenir.
İhracatçıdan istenen bilgiler
Bildirimin incelenmesinde bakılan bilgiler, Japon ithalatçının Türk ihracatçıdan istediği belgelerin listesini de belirler: içerik oranları, katkı maddeleri ve üretim akış şeması. Bu belgeler çoğunlukla Japonca şablonla gelir ya da Japon ithalatçı tarafından Japoncaya çevrilir. İçerik adlarının Japon katkı maddesi adlarıyla eşleşmesi incelemenin hızını belirler.
Üç tür denetim
Bakanlık ithalat denetimini üç türde anlatır: ithalatçının düzenli yapması istenen yönlendirme denetimi, devletin yıllık plana göre yaptığı izleme denetimi ve yüksek risk görülen ürünlerde her ithalatta zorunlu tutulan denetim emri. İzleme denetiminde sonuç beklenmeden ithalat yapılabilir, ama ürün sonradan uygunsuz çıkarsa ithalatçı geri toplar. Denetim emrinde ise testin ücretini ithalatçı öder ve sonuç uygun çıkana kadar ithalata izin verilmez.
Denetim emri ile izleme denetiminin farkı
Bir Türk ürünü denetim emri kapsamına girdiğinde her sevkiyat test sonucunu bekler ve teslim süresi uzar. Japon ithalatçının Türk ihracatçıya gönderdiği yazışmada bu fark “emir” ve “izleme” kelimeleriyle anlatılır ve çeviride ikisi karıştırılmaz. Türk ürünlerine verilmiş denetim emirleri kuru meyve ve fındık sayfasında anlatılır.
Japon tüketicisinin ithal gıdaya bağımlılığı
Bakanlık, Japonya’nın kalori bazında gıdasının yaklaşık yüzde 60’ını ithalattan karşıladığını yazar. Bu bağımlılık, ithal gıdanın güvenliğini devlet politikasının öncelikli konusu yapar ve belge talepleri bu yüzden ayrıntılıdır. Türk ihracatçının Japon soru formlarını eksiksiz yanıtlaması ilişkinin sürekliliğini belirler.
Uygunsuzluk yazışmasının hafife alınması
Sık yapılan hata, Japon karantina biriminin uygunsuzluk bildiriminin sıradan bir müşteri şikâyeti gibi çevrilmesidir. Bildirimdeki madde numarası, test sonucu ve istenen işlem ürünün geri gönderilmesi ya da imhası anlamına gelebilir. İhracat yazışmasının genel çevirisi Japonya’ya ihracat için çeviri sayfasında anlatılır.