Raylı sistemler, Japonya’nın Türkiye’deki en görünür altyapı katkılarından biridir. İstanbul Boğazı’nın altından geçen hat Japon finansmanı ve Japon müteahhit katılımıyla yapıldı; son yıllarda da Japon teknoloji şirketleri demiryolu işletmesiyle işbirliğine girdi.
Marmaray’ın ortakları
Araştırma kayıtlarına göre Marmaray projesinde Japon Taisei ile Türk Gama ve Nurol birlikte çalıştı. Hattın toplam uzunluğu yaklaşık 13,6 kilometre, Boğaz’ın altındaki batırma tüp tünel yaklaşık 1,4 kilometredir. Japon müteahhidin katıldığı bir projede teknik yazışmaların, şantiye tutanaklarının ve kalite kayıtlarının bir kısmı Japonca ya da iki dilli üretilir.
İki kredi, iki belge dönemi
Japonya Uluslararası İşbirliği Ajansı Marmaray için 1999 ve 2005’te iki ayrı yen kredisi verdi. Her kredi kendi anlaşması, ihale takvimi ve raporlama yükümlülüğüyle gelir. Uzun süren projelerde iki kredi döneminin belgeleri farklı sürüm ve terim tercihleri taşıyabilir; çevirmen eski belgedeki terimi yenisine uydurmadan önce hangisinin esas alınacağını sorar.
Batırma tüp tünelin terimleri
Batırma tüp tünel, önceden üretilen beton elemanların deniz tabanına indirilip birleştirilmesiyle yapılır. Japon mühendislik belgelerinde bu yöntemin eleman birleşimi, su geçirmezlik ve deprem hareketine ilişkin kendine özgü terimleri vardır. Terimler ilk kullanımda açıklanır ve proje sözlüğüne işlenir.
Afet izlemede yeni işbirliği
JETRO’nun 2026 yıllığına göre Japon OKI şirketi Eylül 2025’te TCDD ile nesnelerin internetine dayalı afet izleme teknolojisinin kullanımı için mutabakat zaptı imzaladı. Mutabakat zaptı bağlayıcı bir satış sözleşmesi değildir, ama sonraki teknik şartnamelerin çerçevesini çizer. Çeviride zaptın niyet bildiren maddeleri ile yükümlülük doğuran maddeleri birbirinden ayrılır.
Teknik işbirliği anlaşmasının çerçevesi
JETRO’nun temel verilerine göre Japonya ile Türkiye arasındaki teknik işbirliği anlaşması 2020’de imzalandı ve 26 Ocak 2022’de yürürlüğe girdi. Kamu kurumları arasındaki projelerde bu anlaşmaya yapılan atıflar belgelerin giriş bölümlerinde yer alır. Atıf, anlaşmanın resmî Türkçe adıyla verilir.
Sinyal ve iletişim belgelerinde kısaltmalar
Raylı sistem belgeleri sinyal, iletişim ve enerji alanlarında yoğun kısaltma kullanır ve Japon belgelerinde bu kısaltmaların bir kısmı Japonca, bir kısmı İngilizcedir. Kısaltma listesi projenin başında hazırlanır ve her belgenin ekinde aynı liste kullanılır. Listedeki bir kısaltmanın iki farklı açılımı, bakım ekibine iki farklı cihaz tarif eder.
İşletme ve bakım el kitapları
Yapım bittikten sonra işletme ve bakım el kitapları devreye girer ve bu belgeler yıllarca kullanılır. Japon asıldaki bölüm numaraları ve şekil numaraları çeviride değiştirilmez, çünkü bakım kayıtları bu numaralara atıf yapar. Uzun süreli bir projede bu tutarlılık bir terim sözlüğüyle korunur.
Niyet kalıbının yükümlülüğe dönüşmesi
En sık hata, mutabakat zaptındaki niyet ifadelerinin Türkçede kesin yükümlülük gibi çevrilmesidir. Japonca metinde “çaba gösterilir” ya da “görüşülür” anlamındaki kalıplar, “yapılacaktır” diye çevrildiğinde taraflara olmayan bir borç yüklenir. Kalıbın gücü çeviride aynen korunur.