Reşit olmayan çocuğun bakımı, eğitimi ve malvarlığı üzerindeki hak ve yükümlülüklerin bütününe Japon hukukunda 親権 (shinken) denir. Bu hakkı kullanan kişi 親権者 (shinkensha) olarak belgelere yazılır.
Velayetin kapsamı
Japon Medeni Kanunu’nun 818. maddesine göre velayet reşit olmayan çocuk için ve çocuğun yararına kullanılır. Velayet sahibi çocuğun bakımı ve eğitimi konusunda hak sahibi ve yükümlüdür (m.820), çocuğun malvarlığını yönetir ve malvarlığına ilişkin işlemlerde onu temsil eder (m.824). Evlilik süresince velayet anne ve babaya birlikte aittir; çocuk evlatlıksa evlat edinen velayet sahibidir.
2026 değişikliği
Japonya Adalet Bakanlığına göre 2024’te kabul edilen ve boşanma sonrası çocuğun bakımına ilişkin kuralları değiştiren kanun 1 Nisan 2026’da yürürlüğe girdi. Değişen 819. maddeye göre anlaşmalı boşanmada anne baba velayeti ikisine birden ya da birine bırakır; mahkeme yoluyla boşanmada bu kararı mahkeme verir. Önceki metin velayetin boşanmada anne babadan yalnız birine verilmesini öngörüyordu.
Mahkemenin ölçüleri
Maddenin yedinci fıkrası mahkemenin ortak ya da tek velayete karar verirken çocuğun yararını ve anne baba ile çocuk arasındaki ilişkiyi gözeteceğini söyler. Anne ya da babanın çocuğa zarar verme tehlikesi varsa ya da eşlerden biri öbürünün şiddetine maruz kalma tehlikesi taşıyorsa velayet tek tarafa verilir. Babanın tanıdığı evlilik dışı çocukta velayet anneye aittir, anlaşmayla ikisine ya da babaya bırakılabilir (m.819/4).
Türk hukukunda karşılığı
Karşılığı “velayet”tir. Türk Medeni Kanunu’nun 335. maddesine göre ergin olmayan çocuk anne ve babasının velayeti altındadır; 336. madde velayetin evlilik süresince birlikte kullanıldığını ve boşanmada çocuğun kendisine bırakılan tarafa ait olduğunu söyler. Anne baba evli değilse velayet anneye aittir (m.337).
Shinken ve shinkensha’nın çevirisi
Önerilen karşılıklar “velayet (shinken)” ve “velayet sahibi (shinkensha)”dir. Boşanma belgesinde velayetin iki ebeveyne birlikte bırakıldığı yazıyorsa çeviride “ortak velayet” denir ve iki ad birlikte verilir. Belgenin tarihi 1 Nisan 2026’dan önceyse ortak velayet ifadesi beklenmez; böyle bir satır dikkatle okunur.
Sık yapılan yanlış
Shinkensha’yı “veli” ya da “vasi” diye çevirmek yanlıştır; vasi velayet olmadığında atanan ayrı bir kişidir. Velayet ile çocuğun günlük bakımı Japon belgelerinde ayrı düzenlenebilir; bu ayrım kango sayfasında anlatılır.