Türkçe bir iş e-postası Japoncaya çevrilirken çevirmenin önündeki ilk karar, metnin hangi saygı düzeyiyle kurulacağıdır. Türkçe metin bu bilgiyi çoğu zaman taşımaz; “Sayın” ile başlayan bir e-posta, Japoncada birkaç farklı düzeyde yazılabilir. Düzeyin kendisini çevirmen kurar, ama kararın dayandığı bilgi yazışmanın sahibindedir.
Saygı dili neden bir karar
Japoncada saygı, sözcük seçiminde ve fiil biçimlerinde ifade edilir; bu yapının ayrıntısı keigo sayfasında anlatılır. Japonya Kültür İşleri Ajansının danışma kurulunun 2007 tarihli saygı dili kılavuzu, saygı ifadelerini beş türe ayırır ve saygı dilinin karşılıklı saygıya dayanması, aşırıya kaçmadan ölçülü kullanılması gerektiğini yazar. Ölçü, yazışmanın taraflarına göre belirlenir.
Çevirmenin bilmesi gerekenler
Çevirmen alıcının kim olduğunu, gönderenle ilişkisinin ne olduğunu ve yazının amacını bilmeden düzeyi doğru seçemez. İlk kez yazılan bir kurum, uzun süredir çalışılan bir tedarikçi ve şirket içindeki bir Japon yönetici farklı düzeyler ister. Bu bilgiler çeviri talebiyle birlikte kısa bir notla verilir.
Resmî yazının ölçüsü
Aynı kurulun 2022 tarihli resmî yazım rehberi, belirli bir muhataba yönelik bildirim, rica, soru ve yanıt yazılarında kibar biçimin kullanılmasını, kurum dışına giden yazılarda da bu biçimin esas alınıp saygının kısa ve öz ifade edilmesini önerir. Rehber, açıklama ve tanıtım metinlerinde bazı aşırı kibar kalıpların kullanılmamasını da yazar. Kamu yazımı için yazılmış bu ölçü, iş yazışmasında da aşırılıktan kaçınmak için iyi bir dayanaktır.
Aşırı kibarlık da hatadır
Kılavuz, saygı dilinin gereğinden fazla kullanılmasını da bir sorun olarak ele alır. Her cümleye en yüksek düzeyin eklendiği bir çeviri, alıcıya mesafeli ya da yapay görünebilir. Doğru düzey, ilişkinin gerçek mesafesini yansıtan düzeydir.
Tutarlılık
Aynı alıcıyla yürüyen yazışmada düzey bir kez belirlenir ve sonraki e-postalarda korunur. Bir e-postada yüksek, ötekinde düşük düzey kullanılması, ilişkide bir değişiklik olmuş gibi okunabilir. Birden çok çevirmenin çalıştığı işlerde seçilen düzey not olarak paylaşılır.
Japoncadan Türkçeye yönünde
Japonca bir yazı Türkçeye çevrilirken saygı düzeyi Türkçenin kendi nezaket kalıplarıyla verilir. Japoncadaki her saygı biçimini Türkçede ayrı bir sözcükle karşılamaya çalışmak metni ağırlaştırır. Türkçe okurun metinden yazının ne kadar resmî olduğunu anlaması yeterlidir.
Karar kimde
- Alıcının kim olduğu ve ilişkinin niteliği yazışmanın sahibince bildirilir.
- Düzeyi bu bilgiye göre çevirmen kurar.
- Seçilen düzey sonraki yazışmalar için kayda geçirilir.
İlgili sayfalar
Kibar ve yalın biçim arasındaki fark desu masu ve de aru sayfasında, yazışma çevirisinin kapsamı Japonca kurumsal yazışma çevirisi sayfasında anlatılır.