Hassas takım tezgâhları, Japonya’nın ihracat denetimi kapsamında sıkı izlenen mallar arasındadır. Japonya’dan Türkiye’ye gelen bir tezgâh, teknik belgelerinin yanında ihracat denetimine ilişkin beyanlar ve bazen Türk alıcıdan istenen taahhütlerle birlikte gelir.
Ticaretteki eğilim
JETRO’nun 2026 yıllığına göre Japonya’nın Türkiye’ye metal işleme makinesi ihracatı 2025’te yüzde 16,1 azalarak 109 milyon dolara indi ve genel makine ihracatındaki düşüşün en belirgin kalemi oldu. Türk kaynaklarına göre Türkiye aynı yıl Japonya’dan 96,9 milyon dolarlık torna tezgâhı ithal etti. Hacim düşse de her tezgâhın belge yükü aynı kalır.
Sınıflandırmayı kim yapar
Japonya Ekonomi, Ticaret ve Sanayi Bakanlığı, bir malın ya da teknolojinin denetim listesine girip girmediğini kendisinin belirlemediğini açıkça yazar. Bu tespit ihracatçının sorumluluğundadır ve sonuç bir sınıflandırma beyanıyla belgelenir. Beyanın yapısı ihracat denetim beyanı sayfasında anlatılır.
2025’te değişen tezgâh kuralı
Bakanlığın 28 Mayıs 2025 tarihli değişikliğine göre üretiminden 20 yıl geçmemiş ve üretildiğinde denetim kapsamında sayılmış bir tezgâh, üretici dışındaki birinin ölçtüğü değerlerle yeniden sınıflandırılacaksa üreticiye doğrulatılır ve bakanlığa bildirim yapılır. Üreticinin ölçtüğü değer, bakanlığa bildirdiği değer ya da katalog ve şartname değeri ise önceki gibi kullanılabilir. Bu kural özellikle ikinci el tezgâh ticaretinde belgelerin kaynağını önemli kılar.
Konumlama hassasiyetinin dili
Sınıflandırmada belirleyici değerler, tezgâhın konumlama doğruluğu ve tek yönlü konumlama tekrarlanabilirliğidir. Japon belgelerinde bu iki kavram ayrı terimlerle yazılır ve Türkçede birbirine karıştırılmaması gerekir. Değerlerin ölçü birimi ve ölçüm koşulu, çeviride değer kadar önemlidir.
Katalog değerinin sınırı
Bakanlığın açıklamasına göre katalog ya da şartname değeri bir tezgâhı denetim kapsamında göstermek için kullanılabilir, ama belirli durumlarda kapsam dışı olduğunu göstermek için tek başına yetmez. Bu yüzden tezgâh belgelerinde hangi değerin ölçümden, hangisinin katalogdan geldiği ayrı ayrı yazılır. Çeviride kaynağı belirten ibare hiçbir zaman atlanmaz.
Türk alıcının taahhüt belgesi
Japon ihracatçı, denetim kapsamındaki bir tezgâh için alıcıdan son kullanım ve son kullanıcıya ilişkin yazılı taahhüt isteyebilir. Bu taahhüt çoğunlukla Japonca ya da İngilizce şablonla gelir ve Türk alıcı ne imzaladığını anlamak için çeviriye ihtiyaç duyar. Taahhüt metninde kullanım yeri, kullanım amacı ve yeniden satış yasağı maddeleri özenle çevrilir.
Kurulum ve devreye alma belgeleri
Tezgâh teslim edildikten sonra kurulum, hassasiyet ölçüm tutanağı ve kabul testi belgeleri gelir. Kabul testi tutanağı, konumlama değerlerinin kurulum yerinde yeniden ölçüldüğü belgedir ve ihracat beyanındaki değerlerle karşılaştırılabilir. İki belgedeki değerlerin aynı terimlerle çevrilmesi bu karşılaştırmayı mümkün kılar.
Taahhüdün okunmadan imzalanması
En sık hata, taahhüt belgesinin sıradan bir satış formu sanılıp okunmadan imzalanmasıdır. Taahhüdün ihlali, alıcının Japon ihracatçıyla ilişkisini ve ileride yapacağı alımları etkileyebilir. Belge imzadan önce eksiksiz çevrilir.