Türkiye’deki bir davada tanık Japonya’da oturuyorsa ya da Japonya’daki bir kurumdan bilgi alınması gerekiyorsa Türk mahkemesi istinabe yoluna gider. Japonya bu talepleri uluslararası sözleşmelere göre karşılar ve talebin Japonca çevirisini onaylı olarak ister.
Zincirin adımları
- Türk mahkemesi istinabe talebini hazırlar.
- Talebin Japonca çevirisi hazırlanır ve doğruluğu onaylanır.
- Türkiye’nin Japonya’daki konsolosu talebi Japonya Dışişleri Bakanlığına iletir.
- Japon mahkemesi tanığı dinler ya da kuruma soru yöneltir.
- Sonuç konsolos aracılığıyla Türk mahkemesine döner.
Hangi sözleşme
HCCH’nin taraf durumu tablolarına göre Japonya 1970 tarihli Lahey Delil Sözleşmesine taraf değildir; Türkiye için bu sözleşme 12 Ekim 2004’te yürürlüğe girmiştir. 1954 tarihli Hukuk Usulü Sözleşmesi ise Japonya için 26 Temmuz 1970’te, Türkiye için 11 Temmuz 1973’te yürürlüğe girdi. Japonya Dışişleri Bakanlığı, her iki sözleşmeye taraf ülkelerden gelen delil taleplerinin bu 1954 sözleşmesine göre yürüdüğünü gösterir.
Talep kimden geçer
1954 sözleşmesinin 9. maddesine göre istinabe talebi, talep eden devletin konsolosu tarafından Japonya’nın belirlediği makama iletilir; bu makam Dışişleri Bakanlığıdır. Türk mahkemesinin talebi bu yüzden Japonya’daki Türk konsolosu üzerinden gider. Talebin yerine getirildiğini ya da engelini gösteren belge de aynı konsolosa gönderilir.
Çeviri ve onayı
Sözleşmenin 10. maddesine dayanarak Japonya, talebin Japonca çevirisini ve bu çevirinin doğruluğunun talep eden devletin diplomatı ya da konsolosu veya Japonya’daki yeminli bir çevirmen tarafından onaylanmasını ister. Türk mahkemesinin talebinde bu onayı Japonya’daki Türk diplomatı ya da konsolosu verebilir. Talep ve çevirisi birer nüsha verilir.
Talepte ne yazar
Bakanlık talepte talebi gönderen makamın, istenen işlemin türünün, dinlenecek kişinin adının, uyruğunun ve adresinin yazılmasını ister. Davanın tarafları, delil konusu ve davanın özeti de talepte yer alır; tanık dinlenecekse sorular ayrıca yazılır. Bir şirketten tanık dinlenecekse kişinin adı ve görevi belirtilmezse işlem yapılamaz.
Sınırlar
Bir istinabe talebiyle Japonya’da yalnız bir tanık ya da bir kurum için delil toplanabilir; her tanık ve her kurum için ayrı talep hazırlanır. Japon mahkemesi yabancı mahkemenin talebine dayanarak Japonya’daki birine belge ibraz emri veremez, çünkü bu emir Japon hukukunda ancak davanın tarafının istemiyle verilir. Talep türleri arasında tanık dinlenmesinin yanında bir kuruma soru yöneltilmesi de vardır.
Masraf
Sözleşmenin 16. maddesine göre talebin yerine getirilmesi için ücret istenmez. Ancak tanığa ya da bilirkişiye ödenen masraflar ve talep edenin istediği özel usulden doğan masraflar talep eden devletten geri istenir. Japonya’dan Türkiye’ye yapılan tebligatın zinciri Japonya’dan Türkiye’ye dava belgesi tebliği sayfasındadır.