Japon şirketinin bir işi dışarıya verdiği sözleşmenin genel adı 業務委託契約書 (gyōmu itaku keiyakusho) olur. “İş bırakma sözleşmesi” anlamındaki bu ad, hukuki niteliği tek başına göstermez: sözleşme içeriğine göre bir eser sözleşmesi ya da vekâlet türü bir sözleşme olabilir. Bu ayrım yüklenicinin sorumluluğunu ve belgenin vergisini değiştirir.
İki hukuki nitelik
Japon Medeni Kanunu’na göre eser sözleşmesinde yüklenici bir işi tamamlamayı üstlenir ve ücret işin sonucuna karşılık ödenir. Vekâlet türü sözleşmede ise yüklenici bir işi özenle yürütmeyi üstlenir; kanunun 656. maddesine göre hukuki işlem olmayan işlerin bırakılmasına da vekâlet hükümleri uygulanır. Japon hizmet sözleşmesinin hangi nitelikte olduğu, maddelerdeki teslim, kabul ve ücret hükümlerinden anlaşılır.
Belgenin maddeleri
Sözleşme çoğunlukla işin kapsamı, yürütme yöntemi, raporlama, ücret ve ödeme, masraflar, teslim ve kabul, hakların aidiyeti, gizlilik, alt yükleniciye verme, süre ve fesih maddelerinden oluşur. İşin kapsamı çoğunlukla ayrı bir ekte ya da şartnamede ayrıntılandırılır. Ek ile ana metin arasındaki atıflar çeviride korunur.
Serbest çalışanlara bildirim kuralı
Japon hükümetinin açıklamasına göre serbest çalışanlarla yapılan iş sözleşmelerini düzenleyen kanun Kasım 2024’te yürürlüğe girdi. Kanunun 3. maddesine göre iş veren işletme, serbest çalışana işin içeriğini, ücreti ve ödeme tarihini yazılı ya da elektronik yolla bildirir ve serbest çalışan isterse yazılı belgeyi gecikmeden verir. Kanun ayrıca ücretin düşürülmesi, işin teslim alınmaması ve iade gibi davranışları yasaklar.
Damga vergisindeki fark
Japon vergi idaresinin tablosuna göre eser sözleşmeleri damga vergisinin 2 numaralı grubundadır; vekâlet türü bir sözleşme ise tabloda ayrı bir belge türü olarak sayılmaz. Sürekli işlemlerin temelini oluşturan hizmet sözleşmeleri ise idarenin örneklerine göre 7 numaralı gruba girebilir. Bu yüzden aynı adı taşıyan iki Japon hizmet sözleşmesinden birinde pul bulunup öbüründe bulunmaması olağandır.
Hakların aidiyeti maddesi
Hizmetin sonucunda doğan telif ve öteki fikrî hakların kime ait olacağı ayrı bir maddede yazılır. Japon taslaklarında haklar çoğunlukla ücretin ödenmesiyle iş verene geçer ve yüklenicinin önceden sahip olduğu haklar bu devrin dışında tutulur. Çeviride “önceden sahip olunan haklar” istisnası atlanmaz.
Alt yükleniciye verme
Japon hizmet sözleşmeleri, yüklenicinin işi iş verenin yazılı onayı olmadan başkasına veremeyeceğini yazar. Onayla verilse bile yüklenici alt yüklenicinin işinden sorumlu tutulur. Türk yüklenici, kendi ekibindeki serbest çalışanları kullanacaksa bu maddeye göre önceden onay ister.
Niteliğin tek kelimeyle geçiştirilmesi
Sık yapılan hata, sözleşmenin adının “hizmet sözleşmesi” diye çevrilip içeriğindeki eser ya da vekâlet niteliğinin hiç belirtilmemesidir. Türk yüklenici bu durumda bir sonucu mu yoksa bir çabayı mı taahhüt ettiğini bilemez. Yazılım işlerindeki ayrım Japon usulü yazılım sözleşmesi sayfasında anlatılır.