Japonca cümlede özne bağlamdan anlaşılıyorsa yazılmaz. Bu özelliğe 主語の省略 (shugo no shōryaku), yani öznenin düşmesi denir ve Türkçeye çeviride en çok karar gerektiren noktalardan biridir.
Türkçe neden zorlanır
Türkçede de özne zamiri yazılmayabilir, ama fiilin kişi eki özneyi gösterir: “gönderdim”, “gönderdiniz”, “gönderdi”. Japonca fiil kişiye göre çekimlenmez; aynı biçim “gönderdim”, “gönderdik” ya da “gönderdi” anlamına gelebilir. Çevirmen Türkçe fiili yazabilmek için öznenin kim olduğuna karar vermek zorundadır.
Bağlamdan çıkarım
Özne çoğunlukla bir önceki cümleden, belgenin başlığından ya da saygı dilinin biçiminden anlaşılır. Başvuru rehberinde yazılmamış özne çoğunlukla başvurandır, kurum yazısında ise kurumun kendisi. Çevirmen her cümlede bu çıkarımı yeniden yapar.
Sorular sayfasından bir örnek
Japon Göç İdaresinin sorular sayfasında çeviriyle ilgili yanıt, “Japonca çeviriyi ekleyiniz” anlamındaki 訳文（日本語）を添付してください cümlesiyle başlar. Cümlede çeviriyi kimin ekleyeceği yazmaz; bunun başvuran olduğu, sorunun başvuranın ağzından sorulmasından anlaşılır. Türkçe çeviride cümle “ekleyiniz” diye verilir; özne yine yazılmaz, ama kişi eki onu gösterir.
Kanun dilinde özne yazılır
Kanun maddeleri ise özneyi çoğunlukla açıkça yazar. Japon Medeni Kanununun 915. maddesi “mirasçı” sözcüğüyle başlar ve mirasçının üç ay içinde mirası kabul ya da reddetmesi gerektiğini söyler; kütük kanununun 10. maddesi de kütük örneğini isteyebilecek kişileri tek tek sayar. Çevirmen bu açık özneleri korur ve Türkçede de cümlenin başında tutar.
Sözleşmede kısa adlar
Japon sözleşmelerinde taraflar ilk geçişten sonra kısa adlarla anılır ve maddelerde özne olarak açıkça yazılır. Burada özneyi tahmin etmek gerekmez; sorun, kısa adın bütün metinde aynı karşılıkla çevrilmesidir. Kısa adların çeviride nasıl karşılandığı Japonca sözleşme çevirisi sayfasında anlatılır.
Resmî rehberlerde
Japon kurumlarının başvuru rehberlerinde cümleler çoğunlukla öznesiz ve kişisiz yazılır: “belge eklenir”, “başvuru yapılır”. Türkçede bu cümleler edilgen yapıyla karşılanabilir ve özne belirsiz bırakılabilir. Ama cümle bir yükümlülük getiriyorsa, yükümlünün kim olduğu çeviride açıkça belli olmalıdır.
Yanlış öznenin sonucu
Özne yanlış belirlenirse bir eylem ya da yükümlülük yanlış kişiye yüklenir: “bildirilir” cümlesinin öznesinin başvuran mı yoksa kurum mu olduğu karıştırılabilir. Bir göç idaresi rehberinde bu fark, belgeyi kimin getireceğini değiştirir. Belirsiz kalan bir cümlede çevirmen, Japonca metnin de özneyi belirtmediğini notla gösterebilir.
Japoncaya çeviride özne
Türkçeden Japoncaya çeviride durum tersine döner: Türkçedeki kişi eki Japoncada çoğunlukla yazılmaz ve cümle doğal olsun diye özne düşürülür. Her cümleye “ben” ya da “biz” yazmak Japon okura yabancı ve ısrarlı gelir. Cümle yapısının öteki farkları Türkçeden Japoncaya cümle yapısı sayfasında anlatılır.