Bilgisayarların standart karakter setlerinde bulunmayan ve ayrıca tanımlanması gereken karakterlere 外字 (gaiji) denir. Japon adlarında ve eski yer adlarında bu tür karakterler görülür ve bir çevirmenin metin dosyasında doğrudan yazılamayabilir.
Karakter seti nedir
Bilgisayar bir karakteri ancak kullandığı karakter setinde tanımlıysa gösterebilir. Japonca için kullanılan setler binlerce kanji içerir, ama kütüklerde geçen bütün ad varyantlarını kapsamaz. Setin dışında kalan karakter ekranda boş kutu ya da benzer başka bir karakter olarak görünür.
Mahkemelerin sınırı
Japon mahkemelerinin duyurusuna göre Reiwa 6 (2024) yılının 16 Temmuz gününden itibaren kullanılmaya başlanan dava yönetim sistemi, JIS X 0213 standardındaki yaklaşık on bin karakterle sınırlıdır. Mahkemeler belgelerini standart olarak girilebilen karakterlerle hazırlamayı ilke olarak benimsedi. Sistem önce Yüksek Mahkemede ve Hiroshima ile Sapporo’daki mahkemelerde kullanılmaya başlandı.
Kütükte gaiji
Kütük yönetmeliği karakterlerin değiştirilmeden yazılmasını istediği için kütükte standart setlerde bulunmayan karakterler de korunur. Adalet Bakanlığı kütükte kullanılan karakterler için ayrı bir karakter bilgi sistemi yayımlar. Bir kütük örneğindeki ad karakteri bu yüzden çevirmenin bilgisayarındaki hiçbir yazı tipinde bulunmayabilir.
Çeviride görünmez
Türkçe çeviride ad Latin harfleriyle yazıldığı için gaiji çevirinin kendisinde sorun olmaz. Sorun, çevirmenin kaynak metni elektronik olarak işlemesi, örneğin karakteri bir sözlükte araması ya da bir terim listesine yazması sırasında ortaya çıkar. Karakterin okunuşu bu yüzden görsel olarak karşılaştırılarak doğrulanır.
Japonca metin üretirken
Türkiye’den Japonya’ya giden bir çeviride Japon kişinin adı Japonca yazılacaksa ve adında gaiji varsa, karakter en yakın standart karakterle değiştirilmez. Çevirmen ya karakterin görüntüsünü kullanır ya da karakterin standart biçimini yazıp farkı bir notla belirtir. Hangi yolun kabul edileceği belgeyi alacak Japon makamına göre değişir.
Taranmış belgede
Metin tanıma yazılımları gaiji karakterlerini çoğunlukla benzer standart karakterlerle değiştirir ve bunu bildirmez. Taranmış bir Japon belgesinden otomatik olarak çıkarılan metin bu yüzden kişinin adını sessizce değiştirmiş olabilir. Çevirmen ad ve adres satırlarını her zaman belgenin görüntüsüyle karşılaştırır.
Türk adında gaiji olmaz
Türk vatandaşının adı Japon kayıtlarına katakana ile yazıldığı için gaiji sorunu doğmaz. Buna karşılık katakana yazımının seçimi ayrı bir sorundur ve farklı belgelerde farklı katakana kullanılması, varyant kanji kadar karışıklık doğurur. Türk adlarının katakanası Japonca ve çeviri bölümünde ayrı bir sayfada anlatılır.
Varyant ve eski biçim sayfaları
Aynı karakterin varyantlarının kimlik eşleşmesindeki sonucu itaiji sayfasında, eski kütüklerdeki eski biçimler kyūjitai sayfasında anlatılır.