Japonya’daki şirketlerin büyük kısmı 株式会社 (kabushiki kaisha) biçiminde kurulur. Sermayesi paylara bölünmüş olan bu şirket türü, Japon Şirketler Kanunu’nun en ayrıntılı düzenlediği şirket türüdür ve Türk okura en tanıdık gelen türdür.
Unvanda şirket türü
Japon Şirketler Kanunu’nun 6. maddesine göre şirketin adı ticaret unvanıdır ve unvanda şirket türünü gösteren ifade bulunmak zorundadır. Bu yüzden her anonim şirketin unvanında kabushiki kaisha ifadesi ya başta ya da sonda yer alır. Unvanda başka bir şirket türünü çağrıştıran ifade kullanılamaz.
İki kuruluş yolu
Kanunun 25. maddesine göre anonim şirket iki yoldan biriyle kurulur: kurucuların kuruluşta çıkarılan payların tamamını üstlenmesiyle ya da kurucuların bir kısmını üstlenip kalanı için pay sahibi aramasıyla. Her kurucu en az bir pay üstlenir. Küçük şirketlerde birinci yol yaygındır.
Ana sözleşme ve onay
Kanunun 26. maddesine göre kurucular ana sözleşmeyi hazırlar ve tamamı imzalar ya da adlarını yazıp mühürler; ana sözleşme elektronik olarak da hazırlanabilir. 27. madde ana sözleşmede amacın, unvanın, merkez adresinin, kuruluşta konacak malvarlığının tutarının ve kurucuların adlarıyla adreslerinin yazılmasını ister. Ana sözleşme 30. maddeye göre kōshōnin onayı almadıkça hüküm doğurmaz.
Tescil ve tüzel kişilik
Kanunun 49. maddesine göre anonim şirket, merkezinin bulunduğu yerde kuruluş tescilinin yapılmasıyla kurulmuş olur. 911. madde tescilin, kanundaki incelemenin bitiminden ya da kurucuların belirlediği günden, hangisi sonraysa, itibaren iki hafta içinde yapılmasını ister. Şirketin en az bir yöneticisi bulunur (m.326); yönetim kurulu ise kanunda sayılan şirketler için zorunludur.
Türk hukukunda karşılığı
Karşılığı “anonim şirket”tir. Türk Ticaret Kanunu’nun 329. maddesine göre anonim şirket sermayesi belirli ve paylara bölünmüş, borçlarından yalnız malvarlığıyla sorumlu şirkettir; 355. maddeye göre ticaret siciline tescille tüzel kişilik kazanır. Türk hukukunda kurucuların imzası noterce ya da sicil müdürü huzurunda onaylanır (m.335), Japonya’da ise ana sözleşmeyi kōshōnin onaylar.
Şirket türünün çevirisi
Önerilen karşılık “anonim şirket (kabushiki kaisha)”dır. Şirket unvanı ise çevrilmez; tescilde Latin harfli biçim varsa o, yoksa okunuş esas alınır ve tür ifadesi “Kabushiki Kaisha” ya da yaygın kısaltmasıyla “K.K.” diye korunur. Unvan konusu shōgō sayfasında anlatılır.
Sık yapılan yanlış
Kabushiki kaisha’yı “limited şirket” diye çevirmek sık görülür; oysa ortakları sınırlı sorumlu Japon şirketi ayrı bir türdür ve gōdō kaisha sayfasında anlatılır. Tür karışıklığı, Türk ticaret sicilinde yabancı ortağın niteliğinin yanlış yazılmasına yol açar.