Japonya’da kütükteki soyadını değiştirmek çoğu durumda aile mahkemesinin, 家庭裁判所 (katei saibansho) iznine bağlıdır. Türk ve Japon ailelerde bu izin en çok Türk eşin ya da Türk ebeveynin soyadına geçişte gündeme gelir.
Altı ay sınırı
Japon vatandaşı yabancıyla evlenince soyadı kendiliğinden değişmez. Adalet Bakanlığına göre evlilikten itibaren altı ay içinde yalnız belediyeye bildirim vererek yabancı eşin soyadına geçilebilir. Altı ay geçtiyse aynı değişiklik ancak aile mahkemesinin izniyle yapılır.
Türk ebeveynin soyadı
Mahkemenin açıklamasına göre ebeveynlerinden biri yabancı olan kişi, yabancı ebeveynin soyadını almak için de aile mahkemesinden izin alır. Bu kural kütük başında yazılı olan kişiyi ve onun eşini kapsamaz; onlar için ayrı yollar vardır. Türk babanın soyadını taşımak isteyen Japon çocuk için başvuruyu 15 yaşından küçükse yasal temsilcisi yapar.
Başvurunun yapıldığı mahkeme
Başvuru başvuranın adresinin bağlı olduğu aile mahkemesine yapılır. Mahkemeler posta masrafını kendileri belirler ve başvuru yapılacak mahkemenin sayfasında yazar. Başvuru formu ve doldurulmuş örneği mahkemeler sitesinden indirilir.
Başvuruya eklenenler
Başvuruya başvuranın kütük örneği eklenir. Yabancı eşin ya da yabancı ebeveynin soyadına geçişte mahkeme o yabancının Japonya’daki ikamet kaydının örneğini de isteyebilir. Aynı kütükte 15 yaşını doldurmuş başka kişiler varsa, değişikliğe katıldıklarını yazan tarihli ve imzalı bir onay yazısı verirler.
Soyadı ve okunuşu birlikte değişir
Japon kütüğünde Reiwa 7 (2025) yılından beri adın okunuşu da kayıtlıdır. Mahkemeye göre soyadı değiştirilirken okunuş aynı kalacak olsa bile soyadı ile okunuşun birlikte değiştirilmesine izin istenir. Türk soyadı kütüğe katakana ile yazıldığı için yazım ile okunuş çoğunlukla aynı olur.
Yalnız okunuşun değişmesi
Soyadının okunuşunu değiştirmek de kural olarak aile mahkemesinin iznine bağlıdır ve mahkeme bunu, değişmezse toplumsal yaşamda ciddi güçlük doğacak durumlarla sınırlar. Belediyenin kendiliğinden yazdığı okunuş için ise kütük başındaki kişi bir kez izinsiz bildirimle değişiklik yapabilir. Bu bildirimin yapılıp yapılamayacağı belediye gişesine sorulur.
Yurt dışında oturanlar
Türkiye’de oturan bir Japon vatandaşı okunuş değişikliği için Japonya’daki son adresinin bağlı olduğu aile mahkemesine başvurur. Japonya’da hiç oturmamışsa ya da son adresi bilinmiyorsa başvuru Tokyo Aile Mahkemesine yapılır. Başvuru formu Japoncadır ve hangi bölümün nasıl doldurulacağı mahkemenin doldurulmuş örneğinde gösterilir.
Kütükteki yazım ve Türk kaydı
Adalet Bakanlığının örneğinde yabancı eşin soyadını alan Japon kadının adı kütükte, yabancı soyadının katakanası ve kendi adıyla birlikte yazılır. Türk nüfus kaydında ise aynı soyadı Türk alfabesiyle durur. İki kayıt arasındaki yazım bağı evlilikte soyadı sayfasında adım adım anlatılır.