Japonya’da uzun süredir haber alınamayan bir kişi için aile mahkemesi gaiplik kararı verebilir: 失踪宣告 (shissō senkoku). Karar kişiyi hukuken ölmüş sayar ve mirasın açılması, evliliğin sona ermesi gibi sonuçlar doğurur.
İki tür gaiplik
Japon Medeni Kanununun 30. maddesine göre yedi yıl hayatta olup olmadığı bilinmeyen kişi için aile mahkemesi, ilgilinin istemiyle gaiplik kararı verebilir. Savaşa katılan, batan bir gemide bulunan ya da ölüm tehlikesi taşıyan başka bir olaya uğrayan kişi için süre, tehlikenin geçmesinden sonraki bir yıldır. Yüksek Mahkeme ikinci türü deprem gibi afetleri de sayarak açıklar.
Ölüm sayılan an
Kanunun 31. maddesine göre yedi yıllık gaiplikte kişi bu sürenin dolduğu anda, tehlike gaipliğinde ise tehlikenin geçtiği anda ölmüş sayılır. Ölüm tarihi bu yüzden kararın verildiği gün değildir. Çeviride kararda yazan ölüm sayılma tarihi ile karar tarihi birbirinden ayrılır.
Kimler isteyebilir
Yüksek Mahkemeye göre karar, gaip kişinin eşi, mirasçısı, mallarının yöneticisi ya da vasiyetle mal bırakılan kişi gibi hukuki yararı olanlarca istenir. İstem, gaip kişinin eski yerleşim yerinin aile mahkemesine yapılır ve başvuruya istem sahibinin ilgisini gösteren belge eklenir; akrabalık söz konusuysa bu belge kütük örneğidir. Mahkeme kararı vermeden önce resmî gazetede ve mahkeme ilan tahtasında bir çağrı yapar.
Karar kaldırılabilir
Kanunun 32. maddesine göre gaip kişinin yaşadığı ya da başka bir zamanda öldüğü kanıtlanırsa aile mahkemesi kararı kaldırır. Kaldırma kararı da ayrı bir belgedir. Türkiye’de kullanılan bir gaiplik kararının sonradan kaldırıldığı anlaşılırsa bu durum Türk makamına bildirilir.
Türkiye’deki oturma izninde
Göç İdaresinin aile ikamet izni listesi, çocuk adına yapılan başvuruda ebeveynlerden biri gaip ilan edilmişse onaylı gaiplik belgesini ister. Liste yurt dışında alınan bu tür belgelerde apostil şerhi ile noterce onaylanmış Türkçe çeviriyi şart koşar. Japonya’da verilmiş karar için bu, kararın ve kesinleşme belgesinin apostilli ve çevrili örnekleridir.
Kütüğe işlenmesi
Kesinleşen gaiplik kararı Japonya’da kişinin aile kütüğüne işlenir ve kişi kütükten ölmüş olarak çıkar. Türk kurumu kararın yanında kütük örneğini de isteyebilir. Kütükteki gaiplik kaydının nerede göründüğü için koseki tōhon sayfasına bakılır.
Tanıma sorusu
MÖHUK’un 58. maddesi yabancı mahkeme kararına dayanılarak Türkiye’de idari bir işlem yapılmasında tanıma usulünün uygulanacağını düzenler. Gaiplik kararının Türkiye’deki bir mirasta ya da nüfus kaydında kullanılması bu yüzden bir tanıma meselesi doğurabilir. Oturma izni gibi bir başvuruda belge yeterli sayılıyorsa ayrıca dava gerekmez; bu ayrım avukatla değerlendirilir.